მიუსაფარი ცხოველები საქართველოში: რას გვიჩვენებს მონაცემები და რა რჩება გასაკეთებელი

ერთი ქვეყნის სურათი ერთი რიცხვი არ არის

ქუჩაში ცხოველების არსებობა ერთდროულად ეხება მათ კეთილდღეობას, ადამიანების უსაფრთხოებასა და პატრონების პასუხისმგებლობას. პრობლემის გასაგებად უნდა ვიცოდეთ, კონკრეტული ცნობა რას ითვლის: ქუჩაში თავისუფლად მოძრავ ძაღლებს, თავშესაფარში მიღებულ ცხოველებს, ჩატარებულ ოპერაციებს თუ სამომავლო გეგმას. [6]

ამ მიმოხილვაში გამოყენებული წყაროები საქართველოს ყველა მიუსაფარი ძაღლისა და კატის ერთიან, მიმდინარე რაოდენობას არ ადგენს. ამიტომ ცალკეული ქალაქის შეფასებას მთელი ქვეყნის რიცხვად ვერ წარმოვადგენთ. ქვემოთ ვუთითებთ ადგილს, პერიოდსა და შეზღუდვას, რომლებიც თითოეულ ცნობას ახლავს.

ქუჩაში დანახული ყველა ცხოველი ერთ ჯგუფს არ ეკუთვნის

საქართველოს კანონი ერთმანეთისგან განასხვავებს პატრონიან, უპატრონო, მიკედლებულ და უმეთვალყურეო ცხოველს. მაგალითად, მიკედლებულ ცხოველს მეთვალყურე ჰყავს, ხოლო უმეთვალყურეოს მეპატრონე ან მიმკედლებელი მოცემულ მომენტში ვერ უდგინდება. ეს განსხვავება მნიშვნელოვანია აღრიცხვისა და პასუხისმგებელი პირის გამოსავლენად. [5]

კვლევის ინგლისური ტერმინი „თავისუფლად მოხეტიალე ძაღლები“ სამართლებრივი სტატუსის დადასტურებას თავისთავად არ ნიშნავს. თავისუფლად მოძრავ ძაღლს შესაძლოა პატრონიც ჰყავდეს. ამიტომ კვლევის კატეგორიებსა და კანონის განმარტებებს მექანიკურად ვერ გავუტოლებთ. [6]

რას ამბობენ თბილისის კვლევის ავტორები?

Mayhew-ის 2023 წლის საქმიანობის ანგარიშში აღწერილია თბილისში, ადგილობრივი მოხალისეებისა და მუნიციპალიტეტის თანამშრომლების მონაწილეობით ჩატარებული კვლევა. მისი შეფასება დაახლოებით 33 000 თავისუფლად მოხეტიალე ძაღლი იყო; ავტორის ცნობით, მათგან დაახლოებით მესამედი უკვე სტერილიზებული ან კასტრირებული იყო. ეს 2023 წლის თბილისს ეხება და არა დღევანდელ საქართველოს. [1]

იმავე ორგანიზაციის 2025 წლის შემოდგომის გამოცემაში წერია, რომ ზაფხულში განმეორებითი კვლევა ჩატარდა. ავტორის ცნობით, 2023 წელთან შედარებით თავისუფლად მოხეტიალე ძაღლების შეფასებული რაოდენობა დაახლოებით 4 500-ით შემცირდა, ხოლო სტერილიზებული ან კასტრირებული ძაღლების წილი 70%-ს აღემატებოდა. გამოცემა შედეგებს თბილისის ცხოველთა მონიტორინგის სააგენტოსა და Mayhew Georgia-ს პროგრამებს უკავშირებს. [2]

ეს კვლევის განმახორციელებლის ცნობებია. მოკლე გამოცემაში დათვლის სრული მეთოდოლოგია და შეფასების ცდომილება მოცემული არ არის. ამ მონაცემებით ვერ განვსაზღვრავთ კატების რაოდენობას, სხვა ქალაქების მდგომარეობას ან იმას, შენარჩუნდა თუ არა იგივე შედეგი 2026 წელს. [2]

საქართველოს მასშტაბი და პროგრამის მასშტაბი სხვადასხვა რამ არის

სურსათის ეროვნული სააგენტოს 2026 წლის 14 მარტის ცნობით, იმ წლის პროგრამა როგორც პატრონიან, ისე უპატრონო და მიკედლებულ ძაღლებს ეხება. პატრონიანი ძაღლების მიმართულებისთვის დასახელებულია ქვეყანა თვითმმართველი ქალაქების გარდა; უპატრონო და მიკედლებული ძაღლების მიმართულებისთვის კი თბილისი და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა გამონაკლისადაა მითითებული. შესაბამისად, ამ პროგრამის ცნობა თბილისის ან მთელი ქვეყნის ყველა ცხოველის ანგარიშად ვერ გამოდგება. [3]

სააგენტოს 2026 წლის 7 აგვისტოს ცნობაში გურჯაანის თავშესაფარში მიმდინარე სამუშაოებია აღწერილი. ცნობის მიხედვით, თავშესაფარი კახეთისა და ქვემო ქართლის რეგიონებს ემსახურება, ხოლო შეყვანილ მიუსაფარ ძაღლებს უტარდებათ სტერილიზაცია/კასტრაცია, იდენტიფიკაცია-რეგისტრაცია, ცოფის საწინააღმდეგო აცრა და დიაგნოსტიკური კვლევები. ეს მიმდინარე მუშაობის ოფიციალური ცნობაა და არა პოპულაციის შემცირების დამოუკიდებელი შეფასება. [4]

ჩატარებული პროცედურა ქუჩაში დარჩენილი ცხოველების რაოდენობა არ არის

წლის განმავლობაში ჩატარებული ოპერაციების რაოდენობა არ გვიჩვენებს, რამდენი ცხოველი რჩება ქუჩაში. არც თავშესაფარში მიღებულთა წლიური რაოდენობა უდრის ერთ კონკრეტულ დღეს ქუჩაში მცხოვრებთა რაოდენობას. ზოგადი სათაური „მომსახურებული ცხოველები“ საკმარისი არ არის: ჯერ უნდა გავარკვიოთ, რომელ მომსახურებასა და პერიოდზეა საუბარი.

ბიუჯეტში ან პროგრამაში ჩაწერილი სამიზნე შესრულებულ შედეგად არ უნდა წავიკითხოთ. სამომავლო წლის გეგმა უკვე მომხდარ ფაქტს ვერ ადასტურებს. საერთო რიცხვის გამოსაყვანად მონაცემების მექანიკური შეკრებაც არ კმარა: ჯერ უნდა გაირკვეს დრო, ტერიტორია, სახეობა და ის, ხომ არ ითვლება ერთი ცხოველი სხვადასხვა ჩანაწერში რამდენჯერმე.

რატომ იწყება პასუხისმგებლობა პატრონიანი ცხოველითაც?

სააგენტოს 2026 წლის მარტის განმარტება პატრონიანი ძაღლების აღრიცხვასა და ძუ ძაღლების სტერილიზაციას ქუჩაში ახალი ცხოველების გაჩენის პრევენციას უკავშირებს. ამიტომ პრობლემის მოგვარება მხოლოდ უკვე ქუჩაში მყოფი ძაღლის დაჭერით ვერ შემოიფარგლება. დაუგეგმავი ნაყარისა და მიტოვების თავიდან აცილება პატრონის პასუხისმგებლობის ნაწილია. [3]

ცხოველის შენახვა ვეღარ შეგიძლიათ? ქუჩაში დატოვება გამოსავალი არ არის. „შინაურ ბინადარ ცხოველთა შესახებ“ კანონი მიტოვებას კრძალავს, კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა; ასეთ შემთხვევებშიც წესით ახალი მეპატრონის მოძებნაა საჭირო, ხოლო მისი მოძიების შეუძლებლობისას შესაბამისი თავშესაფრის პროცედურაა გათვალისწინებული. კონკრეტული ნაბიჯები უფლებამოსილ ორგანოსთან გაარკვიეთ. [5]

როგორ უნდა შევაფასოთ გამოსავალი?

ცხოველთა ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია ძაღლების პოპულაციის მართვას ურთიერთდაკავშირებულ ღონისძიებებად განიხილავს: პასუხისმგებლიანი პატრონობა, გამრავლების მართვა, ვაქცინაცია და ადგილობრივ ვითარებაზე მორგებული მუშაობა ერთად ფასდება. მარტო ცხოველთა რაოდენობის შემცირება ცოფის კონტროლის შემცვლელი არ არის; ძაღლების მასობრივი დახოცვა ეფექტიან გამოსავლად არ მიიჩნევა. [6]

მოქალაქესაც შეუძლია კონკრეტული პასუხისმგებლობა აიღოს: არ დაუშვას საკუთარი ცხოველის უკონტროლო გამრავლება, არ მიატოვოს იგი, შეინახოს ვეტერინარული ჩანაწერები და მუნიციპალურ სამსახურს ზუსტი ინფორმაციით მიმართოს. დახმარების შეთავაზებაც რეალისტური იყოს: შეფარება, გაჩუქება ან მიკედლება მხოლოდ სურვილს კი არა, მუდმივ მოვლასა და შესაძლებლობების შეფასებას მოითხოვს. [5]

რომელ კითხვებზე გვჭირდება ნათელი პასუხი?

პროგრამის შეფასებისას ვიკითხოთ: სად და როდის ჩატარდა დათვლა? რამდენი ცხოველია აღრიცხული, რამდენმა მიიღო მომსახურება და რას მოიცავდა ის? რა ვიცით ცხოველების ჯანმრთელობასა და შემდგომ მდგომარეობაზე? მეორდება თუ არა კვლევა შედარებადი მეთოდით? მხოლოდ ამგვარი სიზუსტით გავარჩევთ აქტივობის ანგარიშს პრობლემის რეალური ცვლილებისგან.

თბილისის შესახებ გამოქვეყნებული დადებითი შედეგი მნიშვნელოვანია, მაგრამ საერთო პრობლემის დასრულებას არ ნიშნავს. არც მოქალაქის პასუხისმგებლობა ხსნის მუნიციპალიტეტისა და სახელმწიფოს ვალდებულებებს. მოთხოვნა უნდა იყოს ერთდროულად მკაფიო: ჰუმანური მოქმედება, გაზომვადი შედეგი, გამჭვირვალე მონაცემები და ცხოველის მიტოვებისა თუ დაუგეგმავი გამრავლების თავიდან აცილება.