გადაუდებელი შეფასება
ბაბეზიოზს ადრე პიროპლაზმოზს უწოდებდნენ. ბაბეზიოზის დროს პირველი გადაწყვეტილება პაციენტის სიმძიმეს ეხება: რამდენად შენარჩუნებულია პერფუზია და ჟანგბადის მიწოდება, ხომ არ ვითარდება თირკმლის, სუნთქვის ან ნერვული სისტემის დაზიანება. ტემპერატურა, ლორწოვანი გარსები, პულსი, არტერიული წნევა, სუნთქვა, ცნობიერება და შარდის გამოყოფა შეაფასეთ ერთად. ჰემატოკრიტის ერთჯერადი მაჩვენებელი გართულებების სრულ სურათს ვერ გვაძლევს; შედარებით ზომიერი ანემიის დროსაც შეიძლება მძიმე სისტემური დაავადება მიმდინარეობდეს. [1]
კლინიკური ეჭვი და გადაცემა
Babesia ერითროციტებში მრავლდება. საეჭვო ნიშნებია ცხელება, მოდუნება, ფერმკრთალი ლორწოვანი გარსები, მუქი შარდი, სიყვითლე და ელენთის გადიდება. თრომბოციტების შემცირება ხშირია, მაგრამ მხოლოდ ამ ცვლილებით დიაგნოზი არ დგინდება. გასინჯვისას ტკიპის არყოფნა წარსულ კბენას არ გამორიცხავს. ანამნეზში ჩაიწეროს მოგზაურობა, პროფილაქტიკური საშუალების სახეობა და გამოყენების თარიღი, სისხლის გადასხმა, ძაღლთან ჩხუბი და ადრე ჩატარებული მკურნალობა. [3]
ტკიპებით გადაცემასთან ერთად, განსაკუთრებით B. gibsoni-ს შემთხვევაში, მნიშვნელოვანია ინფიცირებული სისხლის მოხვედრა ნაკბენ ჭრილობაში. ინფექცია შეიძლება გადაეცეს დონორის სისხლით ან დაბინძურებული ინსტრუმენტითაც. მკურნალობის შემდეგ კლინიკურად ჯანმრთელი ძაღლი ზოგჯერ ინფიცირებული რჩება; ამიტომ დონორად შერჩევა მხოლოდ კარგად ყოფნით ან ძველი უარყოფითი ნაცხით დაუშვებელია. [2]
დიაგნოზი და სახეობის დადგენა
მოამზადეთ ახალი სისხლის ნაცხი და შეაფასეთ ერითროციტები, თრომბოციტების რეალური რაოდენობა და სხვა მორფოლოგიური ცვლილებები. პარაზიტის აღმოჩენა მნიშვნელოვან მტკიცებულებას იძლევა, მაგრამ უარყოფითი ნაცხი ინფექციას არ გამორიცხავს. მცირე ფორმების ამოცნობა განსაკუთრებით რთულია. სისხლის საერთო ანალიზს დაურთეთ რეტიკულოციტები, ბიოქიმია და ელექტროლიტები; მძიმე პაციენტში შეაფასეთ კოაგულაციაც. B. canis-ის მცირე პერსპექტიულ კვლევაში ჰემოგრამა, ბიოქიმია და კოაგულაცია საწყის და განმეორებით შეფასებაში გამოიყენეს. [8]
პოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქციისთვის (PCRპოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქციაpolymerase chain reaction) სისხლი სასურველია სპეციფიკურ მკურნალობამდე აიღოთ. მეთოდის მიზანია ინფექციის აღმოჩენა და სახეობის დაზუსტება, რადგან „დიდი“ და „პატარა“ ფორმების ვიზუალური დაყოფა სამკურნალო არჩევანისთვის ყოველთვის საკმარისი არ არის. სეროლოგია კონტაქტს ადასტურებს, მაგრამ ადრეულ ინფექციაში შეიძლება უარყოფითი იყოს, ხოლო დადებითი პასუხი მიმდინარე დაავადებას თავისთავად არ ამტკიცებს. უარყოფითი PCRპოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქციაpolymerase chain reaction დაბალი პარაზიტემიის ან წინასწარი მკურნალობის ფონზე ფრთხილად განმარტეთ. [3]
დიფერენციულად განიხილეთ სხვა ჰემოლიზური დაავადებები, სისხლის დაკარგვა და თანმხლები ტკიპით გადამდები ინფექციები. გავრცელებისა და კონკრეტული Babesia-ს სახეობის შესახებ სხვა ქვეყნის მონაცემები საქართველოს ადგილობრივ სიხშირედ არ გამოიყენოთ. [2]
საწყისი მხარდაჭერა
ჰიპოვოლემიისას სითხეებით მკურნალობა მოარგეთ პერფუზიაზე პასუხს; პარალელურად აკონტროლეთ დიურეზი და სუნთქვა. კლინიკურად მნიშვნელოვანი ანემიისას საჭიროა თავსებადი, ინფექციებზე შემოწმებული ერითროციტული კომპონენტის გადასხმის შეფასება. გადაწყვეტილებას საფუძვლად უდევს ქსოვილთა ჟანგბადით მომარაგება და მდგომარეობის დინამიკა. მხოლოდ დაბალი თრომბოციტები ან დადებითი აგლუტინაცია გლუკოკორტიკოიდის ავტომატური ჩვენება არ არის; ინფექციის ფონზე იმუნოსუპრესიის სარგებელი და რისკი ცალკე შეაფასეთ. [1]
სპეციფიკური მკურნალობის არჩევა
ქვემოთ მოცემული დოზები ზრდასრული ძაღლისთვისაა. ფორმულაციები და რეგისტრაცია ქვეყნებს შორის განსხვავდება; საქართველოში კონკრეტული პროდუქტის ინსტრუქცია ცალკე გადაამოწმეთ. ამ ცხრილში ადამიანის პრეპარატის გამოყენება ძაღლში ინსტრუქციის ფარგლებს გარეთ გამოყენებადაა აღწერილი. [2, 4]
დოზები ვეტერინარისთვისაა. ამ ცხრილით ცხოველს წამალი თავად არ მისცეთ.
| დადასტურებული ან დასაბუთებულად სავარაუდო ინფექცია | შერჩეული რეჟიმი | უსაფრთხოების პირობები |
|---|---|---|
| იმიდოკარბზე მგრძნობიარე დიდი Babesia | იმიდოკარბის დიპროპიონატი 6.6 მგ/კგ კუნთში ან კანქვეშ; მეორე დოზა 14 დღის შემდეგ, სულ ორი შეყვანა. აქ დოზა დიპროპიონატის მასას აღნიშნავს. | IMIZOL-ის ამერიკული 120 მგ/მლ ფორმის ინსტრუქციის მაგალითია. ვენაში შეყვანა აკრძალულია. ფილტვის, ღვიძლისა და თირკმლის დარღვევისას საჭიროა სარგებლისა და რისკის შეფასება. [4] |
| B. gibsoni | ატოვაქვონი 13.3 მგ/კგ პერორალურად ყოველ 8 საათში და აზითრომიცინი 10 მგ/კგ პერორალურად ყოველ 24 საათში, ორივე 10 დღე. | CAPC-ის რეჟიმია. ატოვაქვონი მიეცით ცხიმიან საკვებთან; მარტო არ გამოიყენოთ. ფორმულაციის ხარისხი მნიშვნელოვანია. პასუხის არქონა დოზის თვითნებური ზრდის საფუძველი არ არის. [2, 5] |
იმიდოკარბის შემდეგ ყურადღება მიაქციეთ ნერწყვდენას, ღებინებას, დიარეას და ინექციის ტკივილს. ქოლინესტერაზის დამთრგუნველ პესტიციდებთან ან წამლებთან ერთდროული გამოყენება დაუშვებელია. აღნიშნული ამერიკული ინსტრუქციით ლეკვებში, მაკე, მეძუძურ ან სანაშენე ცხოველებში უსაფრთხოება და ეფექტიანობა დადგენილი არ არის; ეს ფორმულირება დადასტურებულ ტოქსიკურობას არ უდრის, მაგრამ ზრდასრული ძაღლის სქემის ავტომატურ გადატანას გამორიცხავს. [4]
მცირე ფორმები და მკურნალობის შეზღუდვები
ატოვაქვონისა და აზითრომიცინის კომბინაციის კვლევაში B. gibsoni-ით ინფიცირებული 42 ძაღლიდან 39-ს ორი განმეორებითი PCRპოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქციაpolymerase chain reaction უარყოფითი ჰქონდა. უმეტესობა მკურნალობამდე კლინიკურად ჯანმრთელი იყო; ეს შედეგი მძიმე ჰემოლიზური კრიზისის მქონე ყველა ძაღლის განკურნების მაჩვენებელი არ არის. კვლევაში ატოვაქვონი ცხიმიან საკვებთან ერთად მიეცათ. კომპაუნდირებული კაფსულების შედეგი ნებისმიერ თვითნაკეთ ფორმას ვერ მიეწერება. ორი წარუმატებელი შემთხვევა ლეკვში დაფიქსირდა, რაც ასაკობრივი მონაცემების შეზღუდვასაც აჩვენებს. [5]
B. vulpes-ის, კვლევაში B. microti-like პარაზიტად დასახელებული ინფექციის, 59 ძაღლის შედარებით კვლევაში იმიდოკარბმა უარესი შედეგი აჩვენა, ვიდრე ატოვაქვონის ან ბუპარვაქვონისა და აზითრომიცინის კომბინაციებმა. უკეთესი კლინიკური პასუხის მიუხედავად, შემდგომში PCRპოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქციაpolymerase chain reaction-დადებითობა ამ ჯგუფებშიც დარჩა. ამიტომ ყველა მცირე Babesia-სთვის ერთი და იმავე წარმატების პროგნოზი არ უნდა გაკეთდეს. [6]
მონიტორინგი და რეციდივი
ჰოსპიტალში განმეორებით შეაფასეთ პერფუზია, ჰემატოკრიტი, თრომბოციტები, გლუკოზა, თირკმლის მაჩვენებლები, ბილირუბინი და შარდის გამოყოფა, საწყისი დარღვევების მიხედვით. სისხლის მაჩვენებლების აღდგენის სიჩქარე და ორგანოთა ფუნქცია ერთად განსაზღვრავს გაწერის შესაძლებლობას. სახეობრივი განსხვავებები პროგნოზისთვის მნიშვნელოვანია; განსაკუთრებით მძიმე სისტემური გართულებები მხოლოდ პარაზიტების ხილულ რაოდენობას არ მიჰყვება. [1]
B. gibsoni-სთვის პრაქტიკული საკონტროლო მაგალითია PCRპოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქციაpolymerase chain reaction მკურნალობის დასრულებიდან 30 და 60 დღეზე; დადებითი ან შეუსაბამო პასუხისას საჭიროა შემდგომი განმეორება. ორი უარყოფითი პასუხი, სულ მცირე 30-დღიანი შუალედით, ერთჯერად უარყოფითზე ინფორმაციულია, თუმცა აბსოლუტურ სტერილურ განკურნებას ვერ ადასტურებს. გაუარესებისას გადაამოწმეთ პრეპარატის მიღება, სახეობა, რეინფექცია და თანმხლები დაავადება. [5]
2024 წლის B. canis-ის ერთ აღწერილ შემთხვევაში იმიდოკარბის განმეორებით კურსებს რეციდივი მოჰყვა. ასეთი შემთხვევის ანგარიში შესაძლო რეზისტენტობაზე მიანიშნებს, მაგრამ მის გავრცელებას ვერ ადგენს და განმეორებითი მაღალი დოზების რუტინულ გამოყენებას ვერ ამართლებს. [7]
2026 წლის 23 ძაღლის პერსპექტიულ კვლევაში ავტორებმა მე-14 დღის უარყოფითი PCRპოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქციაpolymerase chain reaction-ისა და გაუმჯობესებული ანალიზების შემდეგ მეორე ინექციის გამოტოვება შესთავაზეს. კვლევაში დოზები ერთგვაროვანი არ იყო და ყველა შემთხვევა გაურთულებლად მიმდინარეობდა; ეს მტკიცებულება მძიმე ან სხვა სახეობის ინფექციაზე ვერ განზოგადდება. მეორე დოზაზე გადაწყვეტილებისას მოქმედ ინსტრუქციასთან ეს განსხვავება გაითვალისწინეთ. [8]
პრევენცია და შემდგომი გეგმა
წერილობით გეგმაში შეიტანეთ ტკიპებისგან უწყვეტი დაცვა, დაკვირვება ახალი ტკიპის აღმოჩენისას და სისხლით კონტაქტის პრევენცია. პროდუქტს უნდა შეესაბამებოდეს ძაღლის ასაკი, წონა და გარემო. ინფიცირებული ძაღლის დონორობა გამორიცხეთ. პატრონმა განმეორებითი სისუსტის, ცხელების, ფერმკრთალი ლორწოვანი გარსების ან მუქი შარდისას სწრაფად უნდა მიმართოს კლინიკას. [2]
წყაროები (8)
ბოლო გადამოწმება: 2026-11-06.
- Solano-Gallego L, Sainz Á და თანაავტორები. A review of canine babesiosis: the European perspective. Parasites & Vectors, 2016-06-11.
- Companion Animal Parasite Council. Babesia spp.. განახლება: 2019-03-26.
- Carter PD, Rolls P. Babesiosis in Animals. Merck Veterinary Manual, ბოლო განახლება: 2026-07.
- Merck Animal Health. IMIZOL: imidocarb dipropionate injection, solution. ინსტრუქციის რევიზია: 2025-07; DailyMed-ის ჩანაწერის განახლება: 2025-11-25.
- Kirk SK, Levy JK, Crawford PC. Efficacy of Azithromycin and Compounded Atovaquone for Treatment of Babesia gibsoni in Dogs. Journal of Veterinary Internal Medicine, 2017-06-17.
- Checa R და თანაავტორები. Efficacy, safety and tolerance of imidocarb dipropionate versus atovaquone or buparvaquone plus azithromycin used to treat sick dogs naturally infected with the Babesia microti-like piroplasm. Parasites & Vectors, 2017.
- Weingart C, Krücken J, Kohn B. Repeated imidocarb treatment failure suggesting emerging resistance of Babesia canis in a new endemic area in north-eastern Germany. Ticks and Tick-borne Diseases, 2024. ხელმისაწვდომი რეზიუმე.
- Eisenecker CM, Moritz A და თანაავტორები. Clinicopathological abnormalities and outcome of acute Babesia canis infections in 23 dogs treated with imidocarb dipropionate. Current Research in Parasitology & Vector-Borne Diseases, 2026-06-02.