მთავარი კლინიკური გადაწყვეტილებები
პანკრეატიტის ეჭვისას სამი საკითხი პარალელურად შეაფასეთ: რამდენად სტაბილურია პაციენტი, რას ემყარება დიაგნოზი და რა უშლის ხელს ტკივილის კონტროლსა და კვებას. კატის უმადობა და მოდუნება შესაძლოა ღებინებაზე მნიშვნელოვანი გამოვლინება იყოს. მწვავე გამოვლინება ქრონიკული დაზიანების ფონზეც ვითარდება. [1]
საწყისი შეფასება და ჰოსპიტალიზაცია
აღრიცხეთ წონა, ტემპერატურა, პულსი, წნევა, სუნთქვა, ჰიდრატაცია, ტკივილი და საკვების ფაქტობრივი მიღება. საწყისი კვლევები მოიცავს სისხლის საერთო და ბიოქიმიურ ანალიზებს, გლუკოზას, ელექტროლიტებსა და შარდს; მძიმე შემთხვევაში საჭიროა იონიზებული კალციუმისა და მჟავა-ტუტოვანი მდგომარეობის შეფასებაც. განმეორებითი ღებინება, სითხის მიღების შეუძლებლობა და გართულებები ჰოსპიტალიზაციის სასარგებლოდ მეტყველებს. [3]
ძაღლში კუჭ-ნაწლავის გაუვალობა, ჰიპოადრენოკორტიციზმი და სხვა მწვავე მუცლის დაავადებები გაითვალისწინეთ. ლიპაზის მომატება კლინიკური სურათისგან დამოუკიდებლად ნუ გადაწონის ამ მიზეზებს. ჰისტოლოგიურად მწვავე და ქრონიკული პროცესის გამიჯვნა შესაძლებელია, თუმცა ერთი მწვავე ეპიზოდის ხანგრძლივობა ჰისტოლოგიურ ტიპს ვერ ადგენს. [2]
კატაში შეაფასეთ თანმხლები ნაწლავისა და სანაღვლე გზების დაავადება, დიაბეტი და ღვიძლის ლიპიდოზის რისკი. პალპაციით აშკარა ტკივილის არქონა ან ღებინების არქონა პანკრეატიტს ვერ გამორიცხავს. თანმხლები დაავადება დამოუკიდებელ მკურნალობას შეიძლება საჭიროებდეს. [1]
დიაგნოსტიკა: ერთი ტესტი საკმარისი არ არის
ძაღლში პანკრეასისთვის სპეციფიკური ლიპაზის ტესტი ანამნეზს, გასინჯვასა და გამოსახულებით კვლევას შეუჯერეთ. რაოდენობრივი და სწრაფი ნახევრადრაოდენობრივი ტესტი ერთი და იგივე ინფორმაციას არ იძლევა; საზღვრები კონკრეტული მეთოდის მიხედვით წაიკითხეთ. დადებითი სწრაფი ტესტი დიაგნოზის ავტომატური დადასტურება არ არის. [2]
ექოსკოპიით შეაფასეთ პანკრეასი, მის გარშემო ცხიმოვანი ქსოვილი, სითხე, ნაღვლის სადინარი და ნაწლავი. სიზუსტეზე გავლენას ახდენს დაავადების სიმძიმე, დრო და შემსრულებლის გამოცდილება. ნორმალური სურათი მსუბუქ დაავადებას ვერ გამორიცხავს. რენტგენის მთავარი სარგებელი ხშირად სხვა მიზეზების, განსაკუთრებით გაუვალობის ძიებაა. [2]
კატაში ლიპაზისა და ექოსკოპიის შეუსაბამობისას დიაგნოზი თავიდან შეაფასეთ. პანკრეასის დაზიანება შეიძლება კეროვანი იყოს, ამიტომ უარყოფითი ბიოფსიაც აბსოლუტური გამორიცხვა არ არის. არასტაბილურ პაციენტში ბიოფსიის რისკი შეადარეთ იმას, შეცვლის თუ არა პასუხი ახლანდელ მკურნალობას. [1]
სითხეები და ორგანოთა გართულებები
ჰიპოვოლემიის კორექცია, გაუწყლოების შევსება და მიმდინარე დანაკარგების ჩანაცვლება ცალკე ამოცანებია. მოცულობა პერფუზიის პასუხსა და ამტანობას მოარგეთ; დათვალეთ კვებასა და წამლებთან ერთად მიღებული სითხეც. სუნთქვის გახშირების, წონის მატებისა და ახალი გამონაჟონისას გადატვირთვაც შეაფასეთ. [3]
გამოიყენეთ სითხეებით მკურნალობის პროფესიული გზამკვლევი. დანიშნულებაში ცალ-ცალკე ჩაიწეროს მოცულობა, მიზანი და გადაფასების პირობა.
ტკივილი და გულისრევა
ტკივილი განმეორებით შეაფასეთ ერთნაირი მეთოდით. კატაში გამოიყენეთ სახეობისთვის შესაფერისი შეფასება, მათ შორის სახის გამომეტყველებისა და ქცევის დაკვირვება. ოპიოიდის არჩევანი ტკივილის სიმძიმესა და მონიტორინგის შესაძლებლობას უნდა შეესაბამებოდეს. სედაცია თავისთავად ადეკვატური ანალგეზიის მტკიცებულება არ არის. [5]
ქვემოთ მოცემულია შერჩეული მაგალითები ზრდასრული პაციენტისთვის. ისინი ყველა პრეპარატის სრულ ჩამონათვალს არ წარმოადგენს; დანიშნულება კონკრეტული ფორმულაციით გადაამოწმეთ.
დოზები ვეტერინარისთვისაა. ამ ცხრილით ცხოველს წამალი თავად არ მისცეთ.
| ჩვენება და პაციენტი | შერჩეული რეჟიმი | უსაფრთხოება და ხელახალი შეფასება |
|---|---|---|
| ღებინება, ზრდასრული კატა ან ძაღლი | მაროპიტანტი, 10 მგ/მლ საინექციო ხსნარი: 1 მგ/კგ, ანუ 0.1 მლ/კგ, კანქვეშ ან ვენაში (ვენური შეყვანა 1-2 წუთის განმავლობაში), ყოველ 24 საათში; ამ ინსტრუქციით მაქსიმუმ 5 დღე | მოყვანილი ორივე გზა ინსტრუქციაში დაშვებულია 4 თვის ასაკიდან. ღვიძლის დისფუნქციისას სიფრთხილეა საჭირო; მაკეობასა და ლაქტაციაში უსაფრთხოება შეფასებული არ არის. გაგრძელებული ღებინება ხელახალ გამოკვლევას მოითხოვს. [4] |
| მსუბუქი ან ზომიერი ტკივილი ზრდასრულ კატაში | ბუპრენორფინის სტანდარტული 0.3 მგ/მლ ხსნარი, პანკრეატიტის ტკივილისთვის ინსტრუქციის ფარგლებს გარეთ შერჩეული გამოყენება: 0.02 მგ/კგ ვენაში ან კუნთში, საწყისი დოზის შერჩეული მაგალითი | ეფექტი, სედაცია და სუნთქვა განმეორებით შეაფასეთ; მოქმედება ზოგჯერ 8 საათამდე გრძელდება, მაგრამ ეს ავტომატური განმეორების ინტერვალი არ არის. ძლიერი ტკივილისას სხვა ოპიოიდური გეგმა შეიძლება გახდეს საჭირო. სტანდარტული ხსნარის კანქვეშ შეყვანა არასაიმედოა; მაღალი კონცენტრაციის ფორმა ამ რეჟიმს არ ენაცვლება. [5] |
კვება: ხანგრძლივი შიმშილის თავიდან აცილება
კატისთვის დათვალეთ მოსვენების ენერგეტიკული საჭიროება: 70 × (სხეულის მასა, კგ)^0.75 კკალ/დღე. სტაბილურ, კვების განახლების მაღალი რისკის არმქონე პაციენტში შეიძლება პირველი დღე დაახლოებით მესამედით დაიწყოს და ამტანობის მიხედვით მოიმატოს. ეს საწყისი სამიზნეა; რეალური მიღება, ღებინება და სხეულის მდგომარეობა ყოველდღიურად აღრიცხეთ. [6]
ძაღლში შეარჩიეთ სრულფასოვანი, ცხიმშეზღუდული რაციონი, განსაკუთრებით ჰიპერტრიგლიცერიდემიისა და წინა ეპიზოდებისას. ცხიმის რაოდენობა ენერგეტიკულ ღირებულებასთან მიმართებით შეაფასეთ; შეფუთვაზე ნაჩვენები პროცენტი სხვადასხვა საკვების პირდაპირ შედარებას ყოველთვის არ იძლევა. [3]
ძაღლებში ადრეული ენტერალური კვების მცირე კვლევაში ათი პაციენტი მონაწილეობდა. კვება ასატანი აღმოჩნდა, მაგრამ გადარჩენაში უპირატესობის დასადგენად ნიმუში მცირე იყო. ამიტომ ენტერალური მხარდაჭერის სასარგებლო როლი გარანტირებულ შედეგს არ ნიშნავს. კვების გზა ღებინებას, ყლაპვასა და ზოგად მდგომარეობას მოარგეთ. [7]
უმადობის გაგრძელებისას კატაში კვების ზონდის საჭიროება ადრევე განიხილეთ; მადის სტიმულატორი მიღებული კალორიების აღრიცხვას ვერ ცვლის. ძალით პირში ჩასხმა კვების უსაფრთხო გეგმა არ არის. ძაღლის უცხიმო რაციონის მიდგომა კატაზე ავტომატურად არ გადაიტანოთ: კატის კვება თანმხლებ დაავადებებსა და ამტანობას უნდა მოერგოს. [1, 6]
ანტიბიოტიკი და დამატებითი მკურნალობა
პანკრეატიტი თავისთავად ანტიბიოტიკის ჩვენება არ არის. ინფიცირებული კერის, თანმხლები ბაქტერიული ქოლანგიტის ან სხვა დამაჯერებელი ბაქტერიული პროცესისას ნიმუში და მკურნალობა ამ პრობლემას მოარგეთ. მხოლოდ ანთებითი მაჩვენებლის ან სიცხის არსებობა ინფიცირებულ პანკრეასს ვერ ადასტურებს. [1]
ძაღლში ფუზაპლადიბი მწვავე პანკრეატიტის ნიშნების მართვის დამატებითი საშუალებაა. ქვემოთ მოყვანილი აშშ-ის ინსტრუქცია პირობითი ნებართვის მქონე პროდუქტს ეხება; იგი საქართველოს რეგისტრაციას ან ხელმისაწვდომობას არ ადგენს. [8]
დოზები ვეტერინარისთვისაა. ამ ცხრილით ცხოველს წამალი თავად არ მისცეთ.
| პაციენტი და ფორმულაცია | რეჟიმი | გამოყენების საზღვრები |
|---|---|---|
| ზრდასრული ძაღლი, PANOQUELL-CA1-ის ინსტრუქციით აღდგენილი ფუზაპლადიბის ნატრიუმი, 4 მგ/მლ | 0.4 მგ/კგ, ანუ 0.1 მლ/კგ, ვენაში 15-60 წამში, ყოველ 24 საათში, ზედიზედ 3 დღე | გამოიყენება მხოლოდ ძაღლში; 14 მგ ფხვნილს შეფუთვის გამხსნელის 3.5 მლ ემატება. სხვა გამხსნელი არ გამოიყენება. ცნობილ ჰიპერმგრძნობელობაზე არ ინიშნება. გულის დაავადების, ღვიძლის უკმარისობის, თირკმლის დაზიანების, მაკეობის, ლაქტაციისა და სანაშენე გამოყენებისას უსაფრთხოება შეფასებული არ არის; არც 6 თვემდე ასაკში. სხვა ძლიერ ცილაშეკავშირებულ წამლებთან ერთდროული გამოყენების უსაფრთხოებაც შესწავლილი არ არის. დააკვირდით წნევასა და ინექციის ადგილს. [8] |
რანდომიზებულ, შენიღბულ კვლევაში კლინიკური ეფექტის ანალიზში 35 ძაღლი შევიდა. ფუზაპლადიბის ჯგუფში სამ დღეში კლინიკური ინდექსი მეტად გაუმჯობესდა. ეს შედეგი სიკვდილიანობის შემცირებას არ ამტკიცებს და არც სითხეების, კვებისა და ტკივილის მართვას ანაცვლებს. [9]
ქრონიკული მიმდინარეობა და იმუნოსუპრესია
2025 წლის ღია კვლევაში სავარაუდო ქრონიკული პანკრეატიტის მქონე 48 კატა მონაწილეობდა. სამ კვირაში ციკლოსპორინმა ლიპაზის დონე მეტად შეამცირა, თუმცა კლინიკური ინდექსის გაუმჯობესება არ გამოვლინდა. პრედნიზოლონის ჯგუფში კლინიკური ინდექსი გაუმჯობესდა, მაგრამ შედეგზე თანმხლებ დაავადებებსა და მკურნალობასაც შეიძლება ემოქმედა. საკონტროლო ჯგუფი რანდომიზებული არ იყო. შედეგი ყველა კატისთვის იმუნოსუპრესიის დანიშვნას არ ამართლებს. [10]
ასეთი მკურნალობის განხილვამდე გადაამოწმეთ დიაგნოზი, კვებითი მიღება, თანმხლები დაავადებები და ინფექციის რისკი. წინასწარ განსაზღვრეთ შეფასების თარიღი და შეწყვეტის პირობა. მხოლოდ ლიპაზის შემცირება, მადისა და მდგომარეობის გაუმჯობესების გარეშე, საკმარის წარმატებად არ ჩაითვალოს. [10]
მონიტორინგი და გაწერა
მძიმე შემთხვევაში შეფასება პერფუზიას, სუნთქვას, დიურეზს, ტკივილსა და კვების ამტანობას მოიცავს; კვლევების სიხშირე არასტაბილურობას მოარგეთ. ახალი სუნთქვითი ან თირკმლის პრობლემა ორგანოთა გართულების ძიებას მოითხოვს. მსუბუქი და მძიმე დაავადების პროგნოზი განსხვავდება; ერთ საწყის მაჩვენებელს ინდივიდუალური შედეგის ზუსტ პროგნოზად ნუ გამოიყენებთ. [3]
კატაში გაწერამდე დარწმუნდით, რომ მიღებული საკვების რაოდენობა გაზომილია ან ზონდით კვების რეალური გეგმა არსებობს. მომვლელმა უნდა იცოდეს კვების მოცულობა, წამლის მიცემის წესი, ზონდის მოვლა და ვის დაუკავშირდეს ღებინების, საკვების მიუღებლობის ან გაუარესებისას. ხელახალი ვიზიტი კვების საჭიროებასა და თანმხლებ დაავადებას მოარგეთ. [6]
წყაროები (10)
წყაროები გადამოწმებულია 2026 წლის 6 ნოემბერს.
- Forman MA, Steiner JM, Armstrong PJ და თანაავტორები; American College of Veterinary Internal Medicine. ACVIM consensus statement on pancreatitis in cats. Journal of Veterinary Internal Medicine, 2021 წლის 15 თებერვალი. DOI: 10.1111/jvim.16053.
- Cridge H, Twedt DC, Marolf AJ, Sharkey LC, Steiner JM. Advances in the diagnosis of acute pancreatitis in dogs. Journal of Veterinary Internal Medicine, 2021 წლის 9 ნოემბერი. DOI: 10.1111/jvim.16292.
- Steiner JM; Merck Veterinary Manual. Pancreatitis in Dogs and Cats. სრული გადახედვა და განახლება: 2025 წლის სექტემბერი.
- Zoetis; DailyMed, U.S. National Library of Medicine. Cerenia: maropitant citrate injectable solution, prescribing information. ინსტრუქციის რედაქცია: 2025 წლის აგვისტო.
- Steagall PV, Robertson S, Simon B და თანაავტორები; International Society of Feline Medicine. 2022 ISFM Consensus Guidelines on the Management of Acute Pain in Cats. Journal of Feline Medicine and Surgery, 2022.
- Taylor S, Chan DL, Villaverde C და თანაავტორები; International Society of Feline Medicine. 2022 ISFM Consensus Guidelines on Management of the Inappetent Hospitalised Cat. Journal of Feline Medicine and Surgery, 2022 წლის 1 ივლისი.
- Mansfield CS, James FE, Steiner JM და თანაავტორები. A Pilot Study to Assess Tolerability of Early Enteral Nutrition via Esophagostomy Tube Feeding in Dogs with Severe Acute Pancreatitis. Journal of Veterinary Internal Medicine, 2011 წლის 21 მარტი.
- Ishihara Sangyo Kaisha; Ceva Animal Health; DailyMed, U.S. National Library of Medicine. PANOQUELL-CA1: fuzapladib sodium prescribing information. ინსტრუქციის რედაქცია: 2022 წლის ნოემბერი; DailyMed-ზე განახლება: 2023 წლის 22 მარტი.
- Steiner JM, Lainesse C, Noshiro Y და თანაავტორები. Fuzapladib in a randomized controlled multicenter masked study in dogs with presumptive acute onset pancreatitis. Journal of Veterinary Internal Medicine, 2023 წლის 9 ოქტომბერი. DOI: 10.1111/jvim.16897.
- Wu YA, Lidbury JA, Sinha S, Steiner JM. Randomized Open-Label Clinical Trial Comparing Prednisolone and Cyclosporine With a Nonrandomized Active Control for Treating Presumed Chronic Pancreatitis in Cats. Journal of Veterinary Internal Medicine, 2025 წლის 27 ივნისი. DOI: 10.1111/jvim.70163.