რქოვანას წყლულები კატებსა და ძაღლებში: შეფასება, მკურნალობა და გადამისამართება

პროფესიული მასალა ვეტერინარებისთვის. წყაროების ბოლო გადამოწმება: 2026 წლის 3 ნოემბერი. დამოუკიდებელი პროფესიული ვეტერინარული რეცენზია არ ჩატარებულა.

რქოვანას წყლულისას დაკარგულია ეპითელიუმის ნაწილი; დაზიანება შესაძლოა სტრომაშიც ვრცელდებოდეს. მართვისთვის მხოლოდ ფლუორესცეინით დადებითი პასუხი საკმარისი არ არის: უნდა განისაზღვროს სიღრმე, ინფექცია, ქსოვილის დაშლა და გამომწვევი მიზეზი. ზედაპირული დაზიანება და რქოვანას მთლიანობისთვის საფრთხის შემცველი წყლული სხვადასხვა ინტენსივობის მკურნალობას საჭიროებს. [1]

მოკლე კლინიკური შეჯამება

• დაათვალიერეთ ორივე თვალი, ქუთუთოები და მესამე ქუთუთოს ქვეშა არე; მოძებნეთ უცხო სხეული, თმის შეხება და თვალის დახურვის დარღვევა.
• შეაფასეთ ცრემლწარმოქმნა, წყლულის სიღრმე და ინფექციის ნიშნები.
• ინტენსიური ადგილობრივი მკურნალობა, საჭიროებისას ჰოსპიტალიზაცია და ქირურგიული შეფასება დროულად დაგეგმეთ.
• მიმდინარე ეპითელური წყლულისას სტეროიდიანი წვეთები არ გამოიყენოთ. [1]

1. გამოკვლევის თანმიმდევრობა

შეაფასეთ მხედველობისა და გუგის პასუხები, თვალის პოზიცია, ქუთუთოს დახურვა და მტკივნეულობა. ანამნეზში დააზუსტეთ ტრავმა, ქიმიური ზემოქმედება, წინა წყლული, გამოყენებული ყველა წვეთი და ანესთეზია. ბრაქიცეფალიურ პაციენტში არასრული ხამხამი და ექსპოზიცია მნიშვნელოვანია; მუდმივი მექანიკური მიზეზის დატოვებით მარტო ანტიბიოტიკი პრობლემას ვერ მოაგვარებს. [1]

ცრემლწარმოქმნის შირმერის ტესტი ჩაატარეთ წვეთებისა და საღებავის გამოყენებამდე. ჯერ შეაფასეთ გაუღებავი რქოვანა გამადიდებლით და ფოკალური განათებით; შემდეგ ფლუორესცეინი ეპითელურ დეფექტს გამოკვეთს. აღწერეთ მდებარეობა, ფართობი, სიღრმე, კიდეები, შეშუპება და ინფილტრატი. დესცემეტოცელეს ცენტრი შეიძლება არ იღებებოდეს, გარშემო სტრომა კი იღებებოდეს; ეს „თითქმის შეხორცებულ წყლულად“ არ ჩათვალოთ. [3]

პერფორაციის ეჭვისას სეიდელის ტესტით შეაფასეთ სითხის გაჟონვა. თვალზე ზეწოლასა და არასაჭირო მანიპულაციას მოერიდეთ; მყიფე რქოვანაზე ტონომეტრია ან ინტენსიური სინჯის აღება უსაფრთხო ჩვეულებრივი პროცედურა არ არის. თვალშიგა წნევა, როცა უსაფრთხოა, თანმხლები უვეიტისა და გლაუკომის შეფასებაში გამოიყენება. წყლულის სიღრმე ფლუორესცეინის ფერის ინტენსივობით არ განისაზღვრება. [2]

2. წყლულის კლასიფიკაცია განსაზღვრავს მოქმედებას

3. როდის გვჭირდება ნიმუში

ინფილტრატის, სტრომის დაშლის, სწრაფი პროგრესირების ან ემპირიულ მკურნალობაზე წარუმატებლობისას აიღეთ უსაფრთხო რქოვანას ნიმუში ციტოლოგიისა და კულტურისთვის, სასურველია პირველ ანტიბიოტიკამდე. ციტოლოგია საწყის არჩევანს აჩქარებს, კულტურა და მგრძნობელობა მას აზუსტებს. კრიტიკულად მყიფე თვალში სინჯის აღება დამატებით გახვრეტის რისკს ქმნის და სპეციალისტთან უნდა შეთანხმდეს; ნიმუშის მოლოდინმა აუცილებელი მკურნალობა არ უნდა შეაფერხოს. [10]

კატაში დენდრიტული წყლული ჰერპესვირუსისთვის დამახასიათებელია. პოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქცია (PCR) ვირუსის დნმ-ის აღმოჩენას ეხმარება, თუმცა დადებითი შედეგი მარტო ვერ ამტკიცებს, რომ სწორედ ის იწვევს მიმდინარე დაზიანებას; უსიმპტომო გამოყოფაც არსებობს. ნიმუშის ადგილი, დრო და ლაბორატორიის მეთოდი მნიშვნელოვანია. თუ PCR იგეგმება, საღებავისა და ადგილობრივი საანესთეზიო საშუალების გამოყენების თანმიმდევრობა წინასწარ ლაბორატორიასთან შეათანხმეთ. [7]

4. ადგილობრივი მკურნალობის შერჩეული მაგალითები

ცხრილი განკუთვნილია ზრდასრული ძაღლისა და კატის შერჩეული შემთხვევებისთვის და სრულ გეგმას არ ცვლის. გამოიყენება მხოლოდ სტერილური ოფთალმოლოგიური ფორმები. ადამიანის პროდუქტის ვეტერინარული დანიშვნა ინსტრუქციის ფარგლებს გარეთ გამოყენებაა. ახალშობილში, მაკეობაში, მეძუძურ პაციენტსა და მნიშვნელოვანი თანმხლები დაავადებისას ცალკე შეფასება საჭიროა. გაურთულებელი წყლულის პროფილაქტიკისთვის ფტორქინოლონი ავტომატურად არ შეირჩეს. [6]

ეს სიხშირეები შერჩეული კლინიკური მაგალითებია და არა ყველა წყლულისთვის ერთიანი დანიშნულება. გამაღიზიანებელი ან ტოქსიკური ეფექტის ეჭვისას წამლების რაოდენობა და სიხშირე გადაამოწმეთ. [6]

ქლორამფენიკოლთან მუშაობისას ადამიანის ექსპოზიცია შეამცირეთ, გამოიყენეთ ხელთათმანები. ორსულმა ან მეძუძურმა ადამიანმა ეს პრეპარატი ცხოველს არ უნდა მისცეს. ფლაკონის წვერი რქოვანას არ შეახოთ; განსაკუთრებით მყიფე თვალში შემთხვევითმა შეხებამ დაზიანება შეიძლება გააღრმაოს. [5]

ატროპინამდე ცრემლწარმოქმნა შეაფასეთ: მისმა დაქვეითებამ შეხორცება შეიძლება შეაფერხოს. გამოხატული ცრემლის დეფიციტისას ცალკე შეთანხმებული გეგმაა საჭირო. პერფორაციისას ან მისი მაღალი რისკისას მალამოს რუტინულად ნუ გამოიყენებთ: თვალშიგნით მოხვედრამ ძლიერი უვეიტი შეიძლება გამოიწვიოს. თერაპიული კონტაქტური ლინზაც არ არის ინფიცირებული, დნობადი ან ცრემლის დეფიციტის მქონე თვალის უნივერსალური დამცავი. [10]

5. ქსოვილის დაშლა, ტკივილი და ქირურგია

კერატომალაციისას ანტიბაქტერიულ მკურნალობას ანტიპროტეაზული მხარდაჭერაც ემატება, მაგალითად სტერილურად მომზადებული შრატი/პლაზმა. კონკრეტული ფორმა, შენახვა და გამოყენების სიხშირე კლინიკისა და მომზადების წესით განისაზღვრება. მხოლოდ ზედაპირის გამჭვირვალობის ცვლილებას ნუ დაელოდებით: შეაფასეთ დარჩენილი სისქე და დაშლის შეჩერება. სისტემური ანტიბიოტიკი უბრალო ზედაპირულ წყლულში რუტინულად საჭირო არ არის; პერფორაცია და თვალშიდა ინფექციის რისკი სხვა სიტუაციაა. [3]

სისტემური ანალგეზია და საჭიროებისას ცილიარული სპაზმის კონტროლი მკურნალობის აუცილებელი ნაწილია. ადგილობრივი საანესთეზიო წვეთები გამოკვლევისა და პროცედურისთვის გამოიყენება; შინ განმეორებით ტკივილგამაყუჩებლად არ გაიცეს. სტეროიდიანი კომბინირებული წვეთი ნამდვილი ეპითელური წყლულისას უკუნაჩვენებია. არასტეროიდული თვალის წვეთების რუტინულ გამოყენებასაც მოერიდეთ. სისტემური ტკივილგამაყუჩებელი შეარჩიეთ ჰიდრატაციის, თირკმლის ფუნქციისა და სხვა წამლების გათვალისწინებით. [10, 11]

ქირურგიის მიზანი ინფიცირებული/არასიცოცხლისუნარიანი ქსოვილის მოცილებასთან ერთად თვალის კედლის გამაგრებაა. კონიუნქტივის გრაფტი, კორნეოკონიუნქტივური ტრანსპოზიცია ან სხვა მასალა მდებარეობითა და დარჩენილი ქსოვილით შეირჩევა. თვალი მხოლოდ მესამე ქუთუთოს ფლაპით არ დაიფაროს ისე, რომ აქტიური ინფექციისა და დნობის კონტროლი შეუძლებელი გახდეს. გადამისამართებისას გაატანეთ სიღრმის აღწერა, ფოტოები, ნიმუშები და ყველა უკვე გამოყენებული პრეპარატის დრო. [2]

6. შეუხორცებელი წყლული: ძაღლი და კატა განსხვავდება

ძაღლის SCCED-ში, ინფექციისა და სხვა მიზეზების გამორიცხვის შემდეგ, მოშვებული ეპითელიუმის მოცილება, ალმასის ბორით დამუშავება ან სხვა შესაბამისი პროცედურა შეიძლება გახდეს საჭირო. უბრალო ანტიბიოტიკის კიდევ ერთი კურსი ეპითელიუმის მიმაგრების პრობლემას ვერ აგვარებს. სტრომული დანაკარგისა და ინფექციისას SCCED-ისთვის გამოყენებული პროცედურა არ ჩაატაროთ. კატაში ბადისებრი კერატოტომია არ გამოიყენება, რადგან სეკვესტრის რისკი არსებობს. [9]

2026 წლის რეტროსპექტიულ კვლევაში კატის 71 ზედაპირული წყლული შეფასდა. ზოგი წამალი და ბამბის აპლიკატორით დებრიდმენტი შეხორცების შეფერხებასთან ან სეკვესტრთან იყო ასოცირებული. ეს მიზეზობრივი მტკიცებულება არ არის: უფრო პრობლემურ თვალს ხშირად უფრო მეტი ჩარევა უტარდება. თუმცა შედეგები აძლიერებს საჭიროებას, კატაში ყოველი დამატებითი მანიპულაცია მიზნობრივი იყოს და ზედაპირული წყლულის პროცედურა ავტომატურად ძაღლიდან არ გადაიტანოთ. [8]

ჰერპესვირუსულ დაზიანებაზე ეჭვისას ანტივირუსული მკურნალობა ცალკე დაგეგმეთ. ადგილობრივი ტრიფლურიდინი და სისტემური ფამციკლოვირი გაიდლაინში განხილული საშუალებებია; მათი საჭიროება წყლულის სახითა და პაციენტის საერთო მდგომარეობით განისაზღვრება. ანტივირუსული არ ცვლის თანდართული ბაქტერიული ინფექციის მართვას. აქტიური დაავადების შემსუბუქება ვირუსის ორგანიზმიდან საბოლოო მოცილებას არ ნიშნავს, ამიტომ განმეორებითი დაზიანების შესაძლებლობა პატრონსაც აუხსენით. [7]

7. კონტროლი და გაწერის პირობები

კონტროლზე ერთნაირად აღწერეთ წყლულის ფართობი და სიღრმე, ინფილტრატი, კიდეები, ტკივილი, უვეიტი და მხედველობა. მხოლოდ თვალის უკეთ გახელა შეხორცებას არ ადასტურებს. მიმდინარე ინფექციისას სწრაფი პროგრესირების გამო ახლო კონტროლია საჭირო; მძიმე შემთხვევაში ჰოსპიტალიზაცია სჯობს, თუ პატრონი ხშირ ჩაწვეთებას ვერ ახერხებს. შეწყვეტა ან სქემის შემცირება განმეორებით დათვალიერებას და ეპითელური დახურვის დადასტურებას დაეფუძნოს. [3]

პატრონს აჩვენეთ წამლის მიცემა და წერილობით მიეცით ზუსტი განრიგი. თვითდაზიანებისგან დაცვა განსაკუთრებით მყიფე თვალისთვისაა საჭირო; კატის შემთხვევაში სტრესიც გაითვალისწინეთ. ტკივილის ზრდა, რქოვანას ახალი ჩაღრმავება ან გამობერვა, გაძლიერებული სიმღვრიე, გამონადენი თუ მხედველობის გაუარესება გეგმურ ვიზიტამდე დაბრუნების მიზეზია. კატის შეუხორცებელი ზედაპირი და ახალი მოყავისფრო უბანი დროულად გადააფასეთ სეკვესტრის გამოსარიცხად. [1, 8]

წყაროები

1. Ralph E Hamor; რეცენზენტი Angel Abuelo. The Cornea in Animals. სრული მიმოხილვა: თებერვალი 2023; განახლება: ივლისი 2026.
2. Sara M Thomasy; რეცენზენტი Joyce Carnevale. Deep Stromal Corneal Ulcers, Descemetocele, and Iris Prolapse in Small Animals. ივლისი 2024.
3. Louise O’Leary, Inês Mesquita. Feline Corneal Ulcers: Diagnosis and Management. 1 სექტემბერი 2026.
4. BSAVA და Small Animal Medicine Society. Antibiotic use in our practice: PROTECT ME. გამოყენებულია მოქმედი პოსტერი; დოკუმენტში კონკრეტული განახლების თარიღი არ არის მითითებული.
5. Veterinary Medicines Directorate; CP Pharma. Cepfenicol 5 mg/ml eye drops: Summary of Product Characteristics. გამოცემა: აგვისტო 2024.
6. Nichol Henderson, Braidee C Foote. A Practical Guide to Veterinary Ophthalmic Pharmacology for General Practitioners. 1 მაისი 2026.
7. ABCD; მოქმედი ვერსიის შემდგენლები Corine Boucraut-Baralon, Etienne Thiry. Guideline for Feline Herpesvirus infection. განახლება: 14 მაისი 2026.
8. Benjamin D Reynolds და თანაავტორები. Spontaneous Superficial Ulcerative Keratitis in Client-Owned Cats: Risk Factors for Delayed Healing, Corneal Sequestration, or Corneal Stromal Vascularization. 30 აგვისტო 2026; DOI: 10.1111/vop.70260.
9. Clay McIntosh, Braidee C Foote. When Is It Indolent? Diagnosis and Treatment of Indolent Corneal Ulcers. 14 აპრილი 2023.
10. Claudia Hartley. Treatment of Corneal Ulcers: What are the Medical Options?. 1 მაისი 2010; DOI: 10.1016/j.jfms.2010.03.012.
11. VCA/LifeLearn Animal Health. Corneal Ulcers in Dogs. განახლება: 25 ივლისი 2025.
12. Lionel Sebbag, Patricia A Pesavento, Sebastian E Carrasco, Christopher M Reilly, David J Maggs. Feline dry eye syndrome of presumed neurogenic origin: a case report. 2 იანვარი 2018; DOI: 10.1177/2055116917746786.
13. Karin W Handel, Ron Ofri, Yulia Goncharov, Dikla Arad, Lionel Sebbag. Evaluation of 0.1% and 1% atropine eyedrops in cats: A comparative study of tolerance, stability, and efficacy. ონლაინ: 22 აგვისტო 2024; ჟურნალის ნომერი: ივლისი 2025; DOI: 10.1111/vop.13268.

გამოქვეყნებული პროფესიული მასალა. დამოუკიდებელი ვეტერინარული რეცენზია ჯერ არ ჩატარებულა.