წყაროების ბოლო გადამოწმება: 2026 წლის 4 ნოემბერი.
სასის ნაპრალისას პირისა და ცხვირის ღრუებს შორის გახსნა რჩება. საკვები და სითხე შეიძლება ცხვირში მოხვდეს, წოვა და ყლაპვა გაძნელდეს, ხოლო სასუნთქ გზებში მოხვედრილმა საკვებმა ფილტვები დააზიანოს. ახალშობილში ამას ემატება არასაკმარისი კვებისა და დასუსტების საფრთხე. მკურნალობის გეგმა უნდა პასუხობდეს ორ კითხვას: როგორ მიიღებს ცხოველი საკვებს უსაფრთხოდ ახლა და როგორ აღდგება სასის ფუნქცია შემდგომ. [12]
თანდაყოლილი ნაპრალი დაბადებიდან არსებობს. შეძენილი დეფექტი შეიძლება გამოიწვიოს ტრავმამ, პაროდონტის დაავადებამ, ქსოვილის ნეკროზმა ან წარმონაქმნმა; მის დასახურად გამომწვევი მიზეზიც უნდა მოგვარდეს. [2]
ჯერ შეაფასეთ სუნთქვა და კვების შესაძლებლობა
კვებისას ცხვირიდან რძის გამოსვლა, ხველა, ცემინება, ყლაპვის გაძნელება და წონის ცუდი მატება პირის ღრუს დათვალიერების საფუძველია. თანდაყოლილ ნაპრალს შეიძლება სხვა კრანიოფაციალური ან ნევროლოგიური დარღვევაც ახლდეს, ამიტომ გასინჯვა მხოლოდ სასით არ შემოიფარგლება. [12]
ახალშობილში პარალელურად შეამოწმეთ ტემპერატურა, გლუკოზა, ჰიდრატაცია და წონა. ჰიპოთერმია მონელებასა და ნაწლავის მოძრაობას არღვევს; გაცივებულ პაციენტს კვებამდე გათბობა სჭირდება. სითხისა და ენერგიის დეფიციტის კორექცია ინდივიდუალურად დაიგეგმოს, რადგან ამ ასაკში შიმშილმაც შეიძლება ჰიპოგლიკემია სწრაფად გამოიწვიოს. [8]
ტრავმის შემდეგ პირისა და ცხვირის ღრუებს შორის გახსნასთან ერთად მოძებნეთ სხვა დაზიანებებიც, განსაკუთრებით გულმკერდის ტრავმა, ყბების არასტაბილურობა და კბილების დაზიანება. მწვავე ტრავმული დეფექტის მქონე კატაში სასის შეკეთების დრო საერთო სტაბილიზაციისა და დაზიანებული ქსოვილების შეფასების შემდეგ განისაზღვრება. [7]
რა ტიპის დეფექტთან გვაქვს საქმე
მყარი სასა პირის ღრუს სახურავის ძვლით გამაგრებული ნაწილია. რბილი სასა მის უკან მდებარეობს და ყლაპვისას ცხვირ-ხახის გამიჯვნაში მონაწილეობს. ნაპრალი შეიძლება მხოლოდ ერთ ნაწილს ან ორივეს მოიცავდეს. [2]
ტუჩის ნაპრალი ზედა ტუჩს აზიანებს, სასის ნაპრალი კი მყარ ან რბილ სასას მოიცავს. ზოგ ცხოველს ორივე ერთად აქვს. ამიტომ ტუჩის დათვალიერებასთან ერთად მთელი სასაც უნდა შემოწმდეს. [3]
| დეფექტის ტიპი | რას ვაფასებთ |
|---|---|
| ტუჩის ან პირველადი სასის თანდაყოლილი ნაპრალი | ზედა ტუჩს, ალვეოლურ ნაწილსა და სასის წინა უბანს; იზოლირებულია თუ სასის სხვა ნაწილებსაც მოიცავს. [3] |
| მეორეული სასის თანდაყოლილი ნაპრალი | მყარი და რბილი სასის გახსნის მდებარეობასა და გავრცელებას. [1] |
| შეძენილი სასის დეფექტი | დაბადების შემდეგ წარმოქმნილ გახსნას და მის გამომწვევ დაზიანებას. [1] |
| დენტალური ორონაზალური ფისტულა | ზედა კბილთა რკალის გასწვრივ პირისა და ცხვირის ღრუებს შორის კავშირს. [1] |
ორივე ილუსტრაცია ერთი ტიპის თანდაყოლილ დეფექტს ასახავს; ნაპრალების ზომა სქემატურია. კონკრეტულ პაციენტში გავრცელება და სიგანე ცალ-ცალკე უნდა აღიწეროს.
დათვალიერება და კვლევების შერჩევა
დააზუსტეთ პრობლემის დაწყება, კვება, წონა, ტრავმა და წინა მკურნალობა. შეაფასეთ ნაპრალის კიდეები, მიმდებარე ქსოვილის სიცოცხლისუნარიანობა, ნაწიბურები და კბილები. დენტალურ მიზეზზე ეჭვისას გამოიკვლიეთ პაროდონტი და კბილის ფესვები, შესაბამისი დენტალური რენტგენოგრაფიით. [3]
რბილი სასის უკანა ნაწილის სრულად დანახვა ფხიზელ პაციენტში ხშირად ვერ ხერხდება. საფუძვლიანი დათვალიერება დაგეგმეთ ანესთეზიით, სტაბილიზაციის შემდეგ. ხველა, გახშირებული ან გაძნელებული სუნთქვა გულმკერდის შეფასებასაც მოითხოვს. [4]
კომპიუტერული ტომოგრაფია შეიძლება საჭირო გახდეს ძვლოვანი დაზიანების გავრცელებისა და რეკონსტრუქციის დასაგეგმად. ლორწოვანზე ხილული ნაპრალი ძვლოვანი დეფექტის სრულ საზღვრებს ყოველთვის არ აჩვენებს: ეს სხვაობა აღწერილია თანდაყოლილი ნაპრალის მქონე კნუტშიც. ამიტომ რთული დეფექტის ოპერაციული გეგმა მარტო ზედაპირულ სიგანეს არ უნდა დაეყრდნოს. [6]
ატიპური, პროგრესირებადი დაზიანების ან წარმონაქმნისას განიხილეთ ბიოფსია. ქირურგიული დახურვის გეგმასთან ერთად უნდა გადაწყდეს გამომწვევი დაავადების მკურნალობაც. [2]
კვება ოპერაციამდე
ახალშობილი და რძით მკვებავი კნუტი ან ლეკვი
მეორეული სასის ნაპრალის მქონე რძით მკვებავ კნუტსა თუ ლეკვს ხშირად სჭირდება ზონდით კვება, რათა რძე ცხვირში ნაკლებად მოხვდეს და ასპირაციის საფრთხე შემცირდეს. ზონდი შეირჩევა ასაკის, ზომისა და მკურნალობის გეგმის მიხედვით. [3]
ზონდის შეყვანა და მდებარეობის შემოწმება ვეტერინარულ უნარს მოითხოვს. სიგრძის არასწორი შერჩევისას ზონდი შეიძლება საყლაპავში დარჩეს ან ზედმეტად ღრმად შევიდეს და ქსოვილი დააზიანოს. შესაბამისი კვლევა დაბადებიდან პირველ 24 საათში დაღუპულ ლეკვებსა და კნუტებზე ჩატარდა. მისი შედეგებით ცოცხალ ან უფროსი ასაკის პაციენტში ზონდის სიგრძის უნივერსალური წესი ვერ განისაზღვრება. [9]
წერილობით გეგმაში მიუთითეთ საკვები, მისი მომზადება, თითო კვების მოცულობა და სიხშირე. აკონტროლეთ ყოველდღიური წონა, აქტიურობა, ჰიდრატაცია და კვების ამტანობა. გეგმა წონისა და მდგომარეობის ცვლილებას უნდა ერგებოდეს; ზრდის შეფერხება ან დასუსტება ხელახალი შეფასების მიზეზია. [8]
მყარ საკვებზე გადასული ცხოველი
მყარ საკვებზე გადასულ ცხოველში შეაფასეთ, შეუძლია თუ არა საკმარისი საკვების მიღება და ხომ არ აქვს კვებასთან დაკავშირებული ხველა, ცხვირის გამონადენი ან ასპირაცია. ამის მიხედვით შეირჩევა რაციონი და, საჭიროების შემთხვევაში, ზონდით კვება. [5, 13]
ვის სჭირდება ოპერაცია და როდის
თანდაყოლილი მეორეული სასის ნაპრალი. რეკონსტრუქცია ხშირად დაახლოებით 3-4 თვის ასაკში იგეგმება, როცა პირის ღრუში მუშაობა და ქსოვილების დამუშავება უფრო ადვილია. ეს საორიენტაციო პერიოდია. [4]
თუ კვებითი მხარდაჭერა საკმარისი არ არის ან კლინიკური ნიშნები მძიმეა, ქირურგმა უფრო ადრეული ჩარევაც უნდა განიხილოს, პაციენტის ზომისა და რისკების გათვალისწინებით. [3]
ფართო ნაპრალისას შეიძლება დამატებითი ქსოვილის მომზადება ან ეტაპობრივი ოპერაცია გახდეს საჭირო. ამიტომ ასაკთან ერთად შეაფასეთ ფლაპების ზომა, კბილების მდებარეობა და მომავალი ნაკერის დაჭიმვის საფრთხე. [13]
მწვავე ტრავმული დეფექტი. სტაბილიზაციის შემდეგ საჭიროა დროული ქირურგიული დაგეგმვა, ძვლისა და რბილი ქსოვილების დაზიანების მიხედვით. ასეთ შეკეთებას მხოლოდ ასაკისა და ზრდის მოლოდინით არ ვდებთ. მწვავე დაზიანების შედეგები ქრონიკულ, ნაწიბუროვან ან წინა ოპერაციის შემდეგ დარჩენილ დეფექტზე პირდაპირ ვერ გადაიტანება. [7]
შერჩეული ძაღლი, რომელიც სტაბილურად იკვებება. შესაძლებელია არაოპერაციული მართვის განხილვაც, რეგულარული კონტროლით. 65 ძაღლის რეტროსპექტიულ კვლევაში ბევრი ცხოველის ცხოვრების ხარისხი მისაღები იყო. თუმცა კვლევაში მხოლოდ ის ძაღლები შევიდნენ, რომლებიც გადარჩნენ და მყარ საკვებზე გადავიდნენ. ამ მონაცემით ვერ შეფასდება ნაპრალით დაბადებული ყველა ლეკვის გადარჩენა და ვერ განისაზღვრება დასუსტებული ახალშობილის მკურნალობა. კატებში ამავე მიდგომის ეფექტიანობა ამ კვლევით არ დასტურდება. [5]
არაოპერაციული გეგმის გადახედვისას შეაფასეთ კვება, წონის შენარჩუნება, ცხვირის ნიშნები და განმეორებითი რესპირატორული დაავადება. თუ ამ გზით ცხოველი საკმარის საკვებს ვერ იღებს ან კლინიკური პრობლემები გრძელდება, მკურნალობის არჩევანი ქირურგთან ხელახლა განიხილეთ. [5]
როგორ იგეგმება რეკონსტრუქცია
ოპერაციის მიზანია პირისა და ცხვირის ღრუებს შორის გახსნის საიმედოდ დახურვა, რბილი სასის ფუნქციის შენარჩუნებით. ქსოვილი ნაკერებთან ზედმეტად არ უნდა იჭიმებოდეს და მისი სისხლმომარაგება დაცული უნდა დარჩეს. დიდი სასის არტერიის დაზიანება მყარი სასის ქსოვილოვანი ფლაპის სიცოცხლისუნარიანობას საფრთხეს უქმნის. [2]
ფლაპი ქსოვილის მონაკვეთია, რომელსაც რეკონსტრუქციისას მისი სისხლმომარაგების შენარჩუნებით გადაადგილებენ. მყარ სასაზე გამოიყენება ლორწოვანისა და ძვალსაზრდელას შემცველი მუკოპერიოსტული ფლაპები. [12]
გამოიყენება, მაგალითად, Von Langenbeck-ის მეთოდი, ორმხრივი ფლაპების შუახაზისკენ გადაადგილებით, ან გადაფარვითი ფლაპი. არჩევანი დამოკიდებულია დეფექტის მდებარეობაზე, სიგანესა და საკმარისი ქსოვილის არსებობაზე. [13]
შესაძლებლობისას პირისა და ცხვირის მხარის შრეები ცალ-ცალკე აღდგება ისე, რომ მათი ნაკერის ხაზები ერთმანეთს არ ემთხვეოდეს. [3]
რბილი სასის ნაპრალისას საჭიროა მისი ქსოვილების ფენების აღდგენის ცალკე გეგმაც. აღწერილ კნუტში მყარი სასა გადაფარვითი ფლაპით დაიხურა, რბილი სასა კი ფენობრივად აღადგინეს. კონკრეტული ტექნიკა ყველა დეფექტისთვის ერთნაირად გამოსადეგი არ არის; არჩევანს პაციენტის ანატომია განსაზღვრავს. [6]
მწვავე ტრავმულ დაზიანებაში მნიშვნელობა აქვს ჭრილობის დამუშავებას, ძვლოვანი ფრაგმენტების მდგომარეობას და საჭიროების შემთხვევაში მათ სტაბილიზაციას. [7]
ქრონიკულ ან ადრე ნაოპერაციებ დეფექტში დახურვის მეთოდი დარჩენილი ქსოვილის, ნაწიბურებისა და სისხლმომარაგების მიხედვით შეირჩევა. [13]
ასპირაცია და ინფექციის მკურნალობა
სასუნთქ გზებში საკვების მოხვედრამ შეიძლება ქიმიური ანთება გამოიწვიოს; მას ბაქტერიული ინფექციაც შეიძლება დაერთოს. ხველას, ცხელებას, მოდუნებასა და გახშირებულ სუნთქვას აფასებენ გასინჯვით, სისხლის კვლევებითა და გულმკერდის რენტგენოგრაფიით. ბაქტერიულ პნევმონიაზე ეჭვისას, თუ პაციენტი საკმარისად სტაბილურია, სასუნთქი გზებიდან იღებენ ნიმუშს ციტოლოგიის, კულტურისა და მგრძნობელობის განსაზღვრისთვის. [10]
სავარაუდო ან დადასტურებული ბაქტერიული პნევმონია შესაბამის ანტიმიკრობულ მკურნალობას საჭიროებს. მძიმე მდგომარეობის ან სეფსისისას მკურნალობა ნიმუშის აღებისა და პასუხის მოლოდინმა არ უნდა დააყოვნოს. შემდგომ სქემა კვლევისა და კლინიკური პასუხის მიხედვით ზუსტდება. [10]
ოპერაციის შემდეგ: კვება, დაცვა და კონტროლი
აღდგენის პირველ საათებში ყურადღება მიაქციეთ სასუნთქ გზებს, რადგან რბილი სასის შეშუპებამ სუნთქვა შეიძლება გაართულოს. კვების გზა და საკვების კონსისტენცია წინასწარ დაიგეგმოს. ACVSვეტერინარ ქირურგთა ამერიკული კოლეჯიAmerican College of Veterinary Surgeonsვეტერინარული ქირურგიის სპეციალისტთა პროფესიული ორგანიზაცია.ოფიციალური საიტი-ის მიხედვით, ხშირად გამოიყენება რბილი საკვები ან ზონდით კვება 2-4 კვირით, ხოლო მყარი საკვები და საღეჭი სათამაშოები სულ მცირე ერთი თვით იზღუდება. საბოლოო რეჟიმს ოპერაციის შემსრულებელი ადგენს. [4]
დაჭიმულობა და ქსოვილის დაზიანება ჭრილობის გახსნის რისკს ზრდის. დარჩენილი ფისტულის ხელახალ შეკეთებამდე შეაფასეთ წარუმატებლობის მიზეზი, ქსოვილის სიცოცხლისუნარიანობა და კვების გეგმა. [3]
პატრონთან შეათანხმეთ ტკივილის მართვა, კვება, პირის ღრუს დაცვა და ქირურგთან კონტროლის დრო. კონტროლზე შეამოწმეთ ჭრილობის შეხორცება, კვება, წონა და სუნთქვა. [4]
როგორ შევაფასოთ შედეგი
სრული დახურვა და კლინიკური გაუმჯობესება ყოველთვის ერთდროულად არ მიიღწევა. ერთ გამოქვეყნებულ კნუტს კლინიკური ნიშნები გაუქრა, მიუხედავად იმისა, რომ მოგვიანებით ორი მცირე ფისტულა აღმოაჩნდა. ეს დაკვირვება მიუთითებს ფუნქციის შეფასების მნიშვნელობაზე, თუმცა ნარჩენი გახსნის შემდგომი კონტროლი მაინც საჭიროა. [6]
ძაღლების ქირურგიულ სერიაშიც ფუნქციური შედეგი და პირველი ოპერაციის შემდეგ ფისტულის არსებობა ცალ-ცალკე შეფასდა. ამიტომ პატრონს წინასწარ აუხსენით, რომ შეიძლება განმეორებითი ოპერაცია გახდეს საჭირო; მთავარი საკითხია, რამდენად უსაფრთხოდ იკვებება ცხოველი და რჩება თუ არა კლინიკური პრობლემა. [11]
პროგნოზი დამოკიდებულია დეფექტის გავრცელებაზე, ქსოვილის მდგომარეობაზე, თანმხლებ დაზიანებებსა და მოვლის შესაძლებლობაზე. მწვავე ტრავმული დეფექტის მქონე კატების შედეგებით თანდაყოლილი ნაპრალის მქონე კნუტის პროგნოზი ვერ განისაზღვრება. [7]
თანდაყოლილი ნაპრალის მქონე ცხოველის გამრავლება რეკომენდებული არ არის. გენეტიკური და სხვა საშვილოსნოსშიდა ფაქტორების მონაწილეობა შესაძლებელია, თუმცა ყველა შემთხვევას ერთი მემკვიდრეობის სქემა არ აქვს. შეძენილი ტრავმული დეფექტი ამავე გენეტიკურ შეფასებას ავტომატურად არ გულისხმობს. [12]
წყაროები
- American Veterinary Dental College. AVDC Nomenclature. Anatomy/Abnormalities of the Palate; განახლების ერთიანი თარიღი მითითებული არ არის.
- Reiter AM. Palate Defect. Mechanisms of Disease in Small Animal Surgery, მესამე გამოცემა; IVIS გვერდი, 2012-09-25.
- Pope ER, Constantinescu GM. Oral Cavity: Repair of Cleft Palate; Repair of Oronasal Fistulas. Current Techniques in Small Animal Surgery, მეხუთე გამოცემა; IVIS გვერდი, 2021-11-21.
- American College of Veterinary Surgeons. Cleft Palate. განახლების თარიღი მითითებული არ არის.
- Monck SL, et al. Conservative management of canine cleft palate can be a viable treatment option: 65 cases (2006-2023). JAVMA, ონლაინ 2024-10-03; ბეჭდური გამოცემა 2025. გამოყენებულია ავტორთა აბსტრაქტი.
- Garnier P, Viateau V, Manassero M, Maurice E. Surgically treated congenital cleft palate in a 4-month-old kitten: medium-term clinical and CT assessment. JFMS Open Reports, 2022-03-22.
- Castejón-González AC, Stefanovski D, Reiter AM. Surgical Treatment and Outcome of Acquired Midline Palate Defects in Cats. Frontiers in Veterinary Science, 2022-07-04;9:922047.
- Davidson AP. Management of the Neonate in Dogs and Cats. Merck Veterinary Manual, განახლება 2025-08.
- Furthner E, et al. Verifying the placement and length of feeding tubes in canine and feline neonates. BMC Veterinary Research, 2021-06-07;17:208. პოსტმორტემ კვლევა.
- Lappin MR, et al. Antimicrobial use Guidelines for Treatment of Respiratory Tract Disease in Dogs and Cats. ISCAIDშინაური ცხოველების ინფექციური დაავადებების საერთაშორისო საზოგადოებაInternational Society for Companion Animal Infectious Diseasesოფიციალური საიტი, JVIM, 2017;31:279-294. გამოყენებულია ბაქტერიული პნევმონიის ნაწილი.
- Peralta S, et al. Outcomes of surgical repair of congenital palatal defects in dogs. JAVMA, 2018-12-01;253(11):1445-1451. გამოყენებულია ავტორთა აბსტრაქტი.
- Roberts JN. Congenital and Inherited Anomalies of the Mouth in Animals. Merck Veterinary Manual, განახლება 2024-09. გამოყენებულია ძაღლისა და კატის შესაბამისი საკითხები.
- Castejón-González AC, Reiter AM. Surgical treatment for cleft palate in dogs yields excellent outcomes despite high rates of oronasal fistula formation: a narrative review. JAVMA, 2023. DOI: 10.2460/javma.23.06.0330.