კლინიკური შეჯამება
ჰიპოადრენოკორტიციზმი თირკმელზედა ჯირკვლის ჰორმონების, კორტიზოლისა და ხშირად ალდოსტერონის, დეფიციტია. ძაღლს შეიძლება ჰქონდეს პერიოდული უმადობა, ღებინება, დიარეა და სისუსტე, ან პირველად ჰიპოვოლემიური შოკით შემოვიდეს. ნორმალური ნატრიუმი და კალიუმი კორტიზოლის დეფიციტს არ გამორიცხავს. იზოლირებული გლუკოკორტიკოიდული დეფიციტი ზოგჯერ მოგვიანებით მინერალოკორტიკოიდულ დეფიციტშიც გადადის. [2]
მკურნალობის ორი ამოცანა თავიდანვე გააცალკევეთ: კრიზისის დროს სისხლის მიმოქცევისა და მეტაბოლური დარღვევების გამოსწორება და სტაბილურ პაციენტში დაკარგული ჰორმონების ხანგრძლივი ჩანაცვლება. მხოლოდ სიმპტომური გაუმჯობესება დიაგნოზს არ ადასტურებს. [2]
კლინიკური ეჭვი და დიფერენციული დიაგნოზი
ანამნეზში შეაფასეთ სტრესის შემდეგ გაუარესება, წონის კლება, წყლისა და შარდის რაოდენობის ცვლილება, წინა სტეროიდები, ტრილოსტანი ან მიტოტანი. გასინჯვას დაუმატეთ სისხლის საერთო ანალიზი, ბიოქიმია და შარდის ანალიზი. აზოტემია და დაბალი შარდის ხვედრითი წონა შეიძლება ადისონის დაავადების დროსაც შეგხვდეთ; თირკმლის პირველადი დაავადება მხოლოდ ამ წყვილით არ დასტურდება. [2]
ნატრიუმისა და კალიუმის დაბალი შეფარდება ეჭვს აძლიერებს, თუმცა სხვა დაავადებებსა და ნიმუშის შეცდომასაც ახლავს. მარტო დაბალი ბაზალური კორტიზოლი დიაგნოზისთვის საკმარისი არ არის. დიაგნოსტიკურ ზღვარსა და ჯანმრთელი ძაღლების ლაბორატორიულ საცნობარო ინტერვალს განსხვავებული დანიშნულება აქვთ. [1]
კორტიზოლი და სტიმულაციის ტესტი
ბაზალური კორტიზოლი >2 მკგ/დლ ჰიპოადრენოკორტიციზმს მაღალი სარწმუნოობით გამორიცხავს, თუ ტესტს წინ არ უძღოდა ჯვარედინად რეაგირებადი გლუკოკორტიკოიდი. უფრო დაბალი შედეგი ადრენოკორტიკოტროპული ჰორმონით სტიმულაციის ტესტს მოითხოვს. [1]
დოზები ვეტერინარისთვისაა. ამ ცხრილით ცხოველს წამალი თავად არ მისცეთ.
| ეტაპი | დოზა და შესრულების მაგალითი ზრდასრულ ძაღლში | ინტერპრეტაციის პირობა |
|---|---|---|
| სტიმულაციის ტესტი | აიღეთ საწყისი კორტიზოლი; კოსინტროპინი 5 მკგ/კგ ვენაში ან კუნთში, მაქსიმუმ 250 მკგ ერთ ძაღლზე; მეორე ნიმუში 1 საათში | სტიმულაციის შემდეგ <2 მკგ/დლ ან ლაბორატორიის დაავადებისთვის დადგენილი ზღვარი დიაგნოზს შეესაბამება. გადაამოწმეთ წინა სტეროიდი და ანალიზის მეთოდი. [1] |
ტესტი კორტიზოლის დეფიციტს ადასტურებს; ალდოსტერონის დეფიციტს ცალკე შეფასება სჭირდება. ნორმალური ელექტროლიტების მქონე პაციენტს ავტომატურად არ მიაკუთვნოთ ჰიპოფიზური წარმოშობა: პირველადი დაავადებაც შეიძლება ამავე სურათით გამოვლინდეს. საჭიროებისას ენდოგენური ადრენოკორტიკოტროპული ჰორმონისა და ალდოსტერონის კვლევა დაგეგმეთ სათანადო ნიმუშის პირობებით. [2]
კრიზისის საწყისი მართვა
განმეორებით შეაფასეთ წნევა, პულსი, ცნობიერება, ლაქტატი, სხეულის ტემპერატურა და ჰიდრატაცია. დაიწყეთ ვენური კრისტალოიდი ინდივიდუალური ბოლუსებით და პასუხის მიხედვით შეცვალეთ სიჩქარე. ჰიპოგლიკემიას გლუკოზის დამატება სჭირდება; კალიუმის დაქვეითებასთან ერთად იზრუნეთ ნატრიუმის უსაფრთხო ცვლილებაზე. გამოთვლებისთვის იხილეთ სითხეებით მკურნალობის პროფესიული გზამკვლევი. [3]
მძიმე ჰიპერკალიემიით გამოწვეული არითმიისას კალციუმი მიოკარდს იცავს, მაგრამ კალიუმს არ აქვეითებს. კალიუმის უჯრედში გადასატანად გამოყენებული ინსულინი ჰიპოგლიკემიის საფრთხეს ქმნის; გლუკოზის განმეორებითი გაზომვის გარეშე ეს მკურნალობა არ უნდა დაიწყოს. [2]
გლუკოკორტიკოიდის არჩევა კრიზისისას
კრიზისში, როცა სტიმულაციის ტესტი ჯერ დასრულებული არ არის, დექსამეტაზონის ნატრიუმის ფოსფატი გამოსადეგია, რადგან კორტიზოლის ანალიზში არ იკითხება. [1]
გამოიყენეთ ვენური შეყვანისთვის ვარგისი ხსნარი და კონკრეტულ პროდუქტთან შეთანხმებული დოზა. სხვადასხვა ფორმულაციაში მარილის, ფოსფატისა და დექსამეტაზონის მასა ერთნაირი არ არის; ამ განსხვავების დაუზუსტებლად მოცულობა არ გამოითვალოთ. [10]
ჰიდროკორტიზონის ინფუზია ალტერნატივაა, თუმცა ტესტის დასრულებამდე მისი გამოყენება კორტიზოლის ინტერპრეტაციას ართულებს. 39 ძაღლის რეტროსპექტიულ შედარებაში ჰიდროკორტიზონსა და დექსამეტაზონს შორის ჰოსპიტალიზაციის ხანგრძლივობის, სიკვდილიანობის ან ელექტროლიტების ნორმალიზაციის მკაფიო განსხვავება არ გამოვლენილა. მცირე, არარანდომიზებული ჯგუფები რომელიმე რეჟიმის უპირატესობას ვერ ადგენს. [6]
ამ კვლევაში სტეროიდის არჩევა სხვადასხვა კლინიკასა და პერიოდს უკავშირდებოდა. შესაბამისად, ინფუზიის არჩევანი მხოლოდ შესაძლო მინერალოკორტიკოიდულ ეფექტს არ უნდა დაეყრდნოს. გასათვალისწინებელია ტესტირების დასრულება, ტუმბოს ხელმისაწვდომობა, განმეორებითი ანალიზები და პაციენტის მდგომარეობა. [6]
მინერალოკორტიკოიდის დაწყება და დოზის ინდივიდუალიზაცია
დეზოქსიკორტიკოსტერონის პივალატის გახანგრძლივებული სუსპენზია კრიზისის საწყის რეანიმაციას არ ცვლის. Zycortal-ის ინსტრუქცია მოითხოვს დიაგნოზის დადასტურებასა და მძიმე ჰიპოვოლემიის/გაუწყლოების წინასწარ გამოსწორებას. პრეპარატი მხოლოდ მინერალოკორტიკოიდს ანაცვლებს; კორტიზოლის დეფიციტისას გლუკოკორტიკოიდიც საჭიროა. [4]
დოზები ვეტერინარისთვისაა. ამ ცხრილით ცხოველს წამალი თავად არ მისცეთ.
| ვარიანტი | დოზა და გზა | როდის გადახედოთ |
|---|---|---|
| Zycortal, 25 მგ/მლ სუსპენზია, ინსტრუქციის საწყისი რეჟიმი ძაღლში | 2.2 მგ/კგ კანქვეშ ერთჯერადი საწყისი ინექცია; შეანჯღრიეთ ინსტრუქციის შესაბამისად | კლინიკა და ელექტროლიტები დაახლოებით მე-10 და 25-ე დღეებზე; შემდეგი დოზა და ინტერვალი ორივე შემოწმების მიხედვით განისაზღვრება. მე-10 დღეს მეორე ინექცია არ კეთდება. [4] |
| შემცირებული საწყისი დოზა, ინსტრუქციის ფარგლებს გარეთ | 1.1 მგ/კგ კანქვეშ დაახლოებით ყოველ 30 დღეში, კვლევაში გამოყენებული რეჟიმი | 37 ძაღლის კვლევაში შემოწმებები ჩატარდა ინექციიდან 10-14 დღეში და დაახლოებით 30 დღეში, 90 დღის განმავლობაში. ძირითადად ზრდასრული საშუალო/დიდი ძაღლები მონაწილეობდნენ; რეჟიმი ყველა პაციენტზე ავტომატურად არ ვრცელდება. [5] |
1.1 მგ/კგ სქემა 2.2 მგ/კგ-სთან შედარებით ბევრ ძაღლში ელექტროლიტების მისაღებ კონტროლს უზრუნველყოფდა. ამასთან, დაბალი კალიუმი ორივე ჯგუფში აღირიცხა. ნაკლები დოზა მონიტორინგის გაუქმებას არ ნიშნავს; კვლევის ხანმოკლე დაკვირვება მთელი სიცოცხლის რეჟიმის უცვლელობას ვერ ამტკიცებს. [5]
2026 წლის 21 ძაღლის ფარმაკოკინეტიკურმა კვლევამ აჩვენა, რომ მხოლოდ ელექტროლიტებით მოქმედების ხანგრძლივობა შეიძლება გადაჭარბებით შეფასდეს, პლაზმის რენინის აქტივობასთან შედარებით. ავტორები მხოლოდ ნორმალური ელექტროლიტების საფუძველზე 7-8 კვირაზე მეტად ინტერვალის გახანგრძლივებას არ ურჩევენ. კვლევა მცირეა და ინდივიდუალური დოზის გამოთვლის მარტივ ფორმულას არ იძლევა. [8]
მაკეობისა და ლაქტაციისას Zycortal-ის უსაფრთხოება დადგენილი არ არის; გამოიყენება ინდივიდუალური სარგებლისა და რისკის შეფასებით. გულის შეგუბებითი დაავადების, მძიმე თირკმლის დაავადების, ღვიძლის პირველადი უკმარისობისა და შეშუპების დროს განსაკუთრებული სიფრთხილეა საჭირო. [4]
ყოველდღიური გლუკოკორტიკოიდი და კონტროლი
სტაბილურ ზრდასრულ ძაღლში პრედნიზონის ან პრედნიზოლონის საწყისი ჩანაცვლების მაგალითია 0.1 მგ/კგ პირით ყოველ 24 საათში, შემდგომი ინდივიდუალური ტიტრირებით. ღებინება, უმადობა და სისუსტე არასაკმარის ჩანაცვლებას შეიძლება ახლდეს; ჭარბი წყურვილი, შარდვა, მადა და ქოშინი ზედმეტი დოზის შეფასებას მოითხოვს. სტრესის დროებითი გეგმა წინასწარ შეთანხმდეს. [3]
244 პატრონის კითხვარზე დაფუძნებულ კვლევაში გამოყენებული დოზები ხშირად დაბალი იყო და ცხოვრების ხარისხი უმეტესად მისაღებად ფასდებოდა. თვითშერჩეული ონლაინ პოპულაცია და პატრონის მიერ მოწოდებული მონაცემები ეფექტიანობის ობიექტურ შედარებას ზღუდავს. ამიტომ კვლევის მედიანური დოზა ახალი პაციენტის ფიქსირებულ დანიშნულებად არ გადაიტანოთ. [9]
გაწერა, განმეორებითი ვიზიტი და პროგნოზი
გაწერამდე პაციენტი უნდა ჭამდეს, ინარჩუნებდეს ჰიდრატაციას და აღარ საჭიროებდეს შოკის მკურნალობას. პატრონს წერილობით მიეცით ყოველდღიური წამალი, შემდეგი ინექციის თარიღი, სტრესის გეგმა და ღებინებისას მოქმედება. ინექციის თვითნებურმა გადადებამ ან წამლის გამოტოვებამ კრიზისი შეიძლება გამოიწვიოს. [3]
2025 წლის რეტროსპექტიულ კოჰორტაში ხანგრძლივი პროგნოზი კარგი იყო, თუმცა გადარჩენის ანალიზში ყველა შემთხვევა ვერ მონაწილეობდა. აღწერილი მედიანა კონკრეტული პაციენტის სიცოცხლის ხანგრძლივობის დაპირება არ არის. სტეროიდის გვერდითი მოვლენების ხშირი აღნიშვნა აჩვენებს, რომ კონტროლი დაავადების ნიშნებთან ერთად ზედმეტ ჩანაცვლებასაც უნდა ეძებდეს. [7]
წყაროები (10)
- American Animal Hospital Association, გაიდლაინის ავტორთა ჯგუფი. 2023 AAHA Selected Endocrinopathies of Dogs and Cats Guidelines: Canine Hypoadrenocorticism, diagnostic testing; კრიზისი და კლინიკური ჯგუფები. 2023 წლის 12 აპრილი; ერთიანი გაიდლაინი.
- Van Vertloo L; Merck Veterinary Manual. Addison Disease (Hypoadrenocorticism) in Animals. 2024 წლის ივლისი.
- Lathan P, Thompson AL. Management of hypoadrenocorticism (Addison’s disease) in dogs. Veterinary Medicine: Research and Reports, 2018 წლის 9 თებერვალი.
- Dechra; UK Veterinary Medicines Directorate. Zycortal 25 mg/ml prolonged-release suspension for injection for dogs: package leaflet. რედაქცია 2025 წლის დეკემბერი, გვერდები 4-8.
- Vincent AM, Okonkowski LK, Brudvig JM და თანაავტორები. Low-dose desoxycorticosterone pivalate treatment of hypoadrenocorticism in dogs: A randomized controlled clinical trial. Journal of Veterinary Internal Medicine, 2021 წლის 10 ივნისი.
- Brunori L, Walesby OX, Lewis DH და თანაავტორები. A retrospective study of hydrocortisone continuous rate infusion compared with administration of dexamethasone boluses in dogs with adrenal crisis. Journal of Veterinary Internal Medicine, 2024 წლის 14 თებერვალი.
- Sherrod TN, Lashnits E, Lunn KF. Clinical characteristics, treatment, and outcomes of hypoadrenocorticism in dogs. Journal of Small Animal Practice, 2025 წლის 16 აპრილი.
- Langlois DK, Dirikolu L, Brudvig JM და თანაავტორები. Pharmacokinetics and pharmacodynamics of desoxycorticosterone pivalate in dogs with hypoadrenocorticism. Journal of Veterinary Internal Medicine, 2026 წლის 21 იანვარი.
- Dobosz DA, Zablotski Y, Wehner A და თანაავტორები. Efficacy and side effects of long-term treatment strategies of canine primary hypoadrenocorticism. Frontiers in Veterinary Science, ონლაინ გამოქვეყნება 2026 წლის 5 იანვარს; კრებულის წელი 2025.
- Henry Schein; DailyMed. Dexamethasone Sodium Phosphate Injection, USP: description. ადამიანის პრეპარატის ოფიციალური ინსტრუქცია, გამოყენებულია მხოლოდ ფოსფატისა და ფუძის კონცენტრაციის განსხვავების გადასამოწმებლად.
წყაროები გადამოწმებულია 2026 წლის 6 ნოემბერს.