მთავარი კლინიკური გადაწყვეტილებები
კუშინგის სინდრომი გლუკოკორტიკოიდების ხანგრძლივ სიჭარბესთან დაკავშირებული კლინიკური მდგომარეობაა. ძაღლში სპონტანური მიზეზი უმეტესად ჰიპოფიზის ან თირკმელზედა ჯირკვლის სიმსივნეა. ჰიპოფიზზე დამოკიდებული ფორმისას ტერმინი „კუშინგის დაავადება“ უფრო ზუსტია. ხანგრძლივი სტეროიდული მკურნალობით გამოწვეული იატროგენული ფორმა სხვა მიდგომას მოითხოვს. [1]
ჭარბი წყურვილი და შარდვა, მომატებული მადა, ქოშინი, მუცლის გადიდება, კუნთების სისუსტე და კანის ცვლილებები ეჭვს აჩენს. მხოლოდ მომატებული ტუტე ფოსფატაზა დიაგნოზის ან ჰორმონული ტესტირების საკმარისი საფუძველი არ არის. ჯერ შეაფასეთ კლინიკური შესაბამისობა, თანმხლები დაავადება და მიღებული წამლები. [2]
პატრონისთვის: კუშინგის სინდრომი ძაღლებში.
ვის სჭირდება გამოკვლევა
დააზუსტეთ სიმპტომების ხანგრძლივობა, წყლის მოხმარება, შარდვა, კანის ინფექციები, თმის ზრდა და წინა მკურნალობა. გლუკოკორტიკოიდი შეიძლება იყოს პერორალური, საინექციო, ყურის, თვალის ან კანის პრეპარატის შემადგენლობაში. ასეთი ისტორიის გამოტოვებამ სპონტანური და წამლით გამოწვეული მდგომარეობები შეიძლება ერთმანეთში აგვირიოს. [2]
საწყისი მონაცემებია სისხლის საერთო ანალიზი, ბიოქიმია, ელექტროლიტები და შარდის კვლევა. საჭიროებისას შეაფასეთ კულტურა, პროტეინურია და არტერიული წნევა. მძიმე თანმხლებმა დაავადებამ და სტრესმა ჰორმონულ ტესტებში ცრუ დადებითი პასუხი შეიძლება გამოიწვიოს. შეძლებისდაგვარად ჯერ დასტაბილურდეს მწვავე ავადმყოფობა და დაურეგულირებელი დიაბეტი. [2]
ერთჯერადი ბაზალური კორტიზოლი კუშინგის სინდრომს არც ადასტურებს და არც გამორიცხავს. ჰორმონის გამოყოფა მერყეობს და სტრესზეც იცვლება. ტესტის შედეგი მხოლოდ იმ პაციენტში ხდება გამოსადეგი, რომლის ანამნეზი, გასინჯვა და რუტინული კვლევები შესაბამის ეჭვს ქმნის. [2]
დამადასტურებელი ტესტის არჩევა
დაბალდოზიანი დექსამეტაზონის სუპრესიის ტესტი აფასებს უკუკავშირის შედეგად კორტიზოლის დათრგუნვას. სისხლი აიღება პრეპარატამდე, შემდეგ 4 და 8 საათში. ზუსტი დოზა, საინექციო ფორმა და აქტიური ნივთიერების გამოთვლა ლაბორატორიის შეთანხმებულ პროტოკოლს უნდა შეესაბამებოდეს. მარილისა და თავისუფალი დექსამეტაზონის კონცენტრაციები ერთმანეთში არ აურიოთ. [4]
ტესტის რვასაათიანი შედეგი ლაბორატორიის მეთოდსა და კლინიკურ სურათს შეუჯერეთ. ნაწილობრივი დათრგუნვა ჰიპოფიზურ წარმოშობას შეიძლება უჭერდეს მხარს. დათრგუნვის არარსებობა კი თავისთავად თირკმელზედა ჯირკვლის სიმსივნეს არ ადასტურებს. სასაზღვრო ან შეუსაბამო პასუხი დაუყოვნებლივი მკურნალობის ნაცვლად დამატებით შეფასებას საჭიროებს. [4]
ადრენოკორტიკოტროპული ჰორმონით სტიმულაციის ტესტი, ხშირად ACTHადრენოკორტიკოტროპული ჰორმონიadrenocorticotropic hormone-ტესტად წოდებული, თირკმელზედა ჯირკვლის პასუხს აფასებს. გამოიყენება იატროგენული ფორმის ძებნაშიც და მკურნალობის მონიტორინგში. სპონტანური დაავადების, განსაკუთრებით თირკმელზედა ჯირკვლის სიმსივნის შემთხვევაში, უარყოფითი პასუხი კუშინგს ყოველთვის ვერ გამორიცხავს. [4]
შარდის კორტიზოლ/კრეატინინის შეფარდება მგრძნობიარე, მაგრამ არასპეციფიკური ტესტია. ნიმუშის სახლში, სტრესის გარეშე აღება ცრუ მატების ალბათობას ამცირებს. დაბალი შედეგი დაავადებას ნაკლებად სავარაუდოს ხდის, ხოლო მაღალი პასუხი დასადასტურებელ ტესტს საჭიროებს. ყველა ჰორმონული შედეგი გამოყენებული მედიკამენტების გათვალისწინებით წაიკითხეთ. [4]
წარმოშობის დადგენა და გამოსახულება
დადასტურებული ჰიპერკორტიზოლიზმის შემდეგ შეაფასეთ ჰიპოფიზური და თირკმელზედა წარმოშობის ალბათობა. ამისთვის გამოიყენება შესაბამისი ჰორმონული კვლევა და გამოსახულება. ულტრაბგერითი კვლევა ჰორმონულ ტესტს ვერ ჩაანაცვლებს; ჯირკვლის ზომა მარტო ფუნქციურ დიაგნოზს არ ადგენს. სიმსივნის აღმოჩენა ავტომატურად ყველა კლინიკური ნიშნის ახსნას არ ნიშნავს. [1]
თირკმელზედა სიმსივნის ოპერაციის დაგეგმვისას მნიშვნელოვანია ადგილობრივი და სისხლძარღვოვანი ინვაზიის, მეტასტაზებისა და მეორე ჯირკვლის შეფასება. დიდი ჰიპოფიზური წარმონაქმნისას შეიძლება ნევროლოგიური ნიშნები გამოვლინდეს. ასეთ პაციენტში ჰორმონის კონტროლთან ერთად მასის ეფექტისა და სპეციალიზებული მკურნალობის საკითხიც განიხილება. [5]
მკურნალობის არჩევა
როცა თირკმელზედა სიმსივნის ქირურგიული ამოკვეთა შესაძლებელია, ადრენალექტომია შესაბამის ცენტრში განიხილება. ჰიპოფიზური სიმსივნისას შერჩეულ შემთხვევებში შესაძლებელია ოპერაციული ან სხივური მკურნალობა. მედიკამენტური კონტროლი სიმსივნის გაქრობას არ ნიშნავს. გადაწყვეტილება წარმონაქმნის თავისებურებებს, თანმხლებ დაავადებებსა და პაციენტის საერთო რისკს მოარგეთ. [5]
ტრილოსტანი სტეროიდული ჰორმონების სინთეზს თრგუნავს. ქვემოთ მოცემულია ევროპული რეკომენდაციის მცირე საწყისი დოზები ზრდასრული ძაღლისთვის. გამოსაყენებელი პერორალური ფორმულაცია და ზუსტად მისაცემი დოზა დანიშნულებაში წინასწარ უნდა განისაზღვროს. [5]
ეს მცირე საწყისი დოზები ამერიკული ინსტრუქციის სტანდარტულ საწყის დანიშნულებას სცდება. თავად ინსტრუქცია გარკვეულ შემთხვევებში შემდგომ ორჯერად მიღებასაც ითვალისწინებს. [3]
დოზები ვეტერინარისთვისაა. ამ ცხრილით ცხოველს წამალი თავად არ მისცეთ.
| ჩვენება | პერორალური საწყისი მაგალითი |
|---|---|
| ჰიპოფიზზე დამოკიდებული დადასტურებული ჰიპერკორტიზოლიზმი | ტრილოსტანი 0.5 მგ/კგ ყოველ 12 საათში, ინდივიდუალური ტიტრაციით და კლინიკური/ჰორმონული კონტროლით. [5] |
| თირკმელზედა სიმსივნით გამოწვეული ჰიპერკორტიზოლიზმი, როცა ოპერაცია არ ტარდება | ტრილოსტანი 0.25 მგ/კგ ყოველ 12 საათში, იგივე ინდივიდუალური კონტროლის აუცილებლობით. [5] |
კონკრეტული Vetoryl-ის კაფსულა საკვებთან ერთად გამოიყენება; მისი გახსნა და შიგთავსის გაყოფა დაუშვებელია. თუ საჭირო დოზა დაუზიანებელი კაფსულით ვერ მიიღება, დანიშნულება და ფორმულაცია თავიდან უნდა შეირჩეს. პრეპარატი არ გამოიყენება პირველადი ღვიძლის დაავადების, თირკმლის უკმარისობის, მაკეობის ან ტრილოსტანზე ჰიპერმგრძნობელობის დროს. ეს ცხრილი ლეკვზე ან მაკე ძაღლზე არ ვრცელდება. [3]
იატროგენული ჰიპერკორტიზოლიზმისთვის ეს ტრილოსტანის ცხრილი არ გამოიყენება. ხანგრძლივი გლუკოკორტიკოიდული მკურნალობა ექიმის გეგმით, თანდათან იცვლება და მცირდება; მიზანია ძირითადი დაავადების კონტროლთან ერთად თირკმელზედა ჯირკვლის დათრგუნვის გათვალისწინებაც. [1]
მონიტორინგი და დოზის გადაფასება
კლინიკური პასუხი კონტროლის მთავარი ნაწილია. პირველივე განმეორებითი შეფასება ზედმეტი ჰორმონული დათრგუნვის აღმოჩენას ემსახურება და დოზის ავტომატური ზრდის დრო არ არის. პირველი კონტროლი დაახლოებით 2 კვირაშია, შემდეგ კიდევ ერთ თვეში, შემდგომ კი ყოველ 3-6 თვეში. თუ არჩეულია AAHAამერიკის ცხოველთა კლინიკების ასოციაციაAmerican Animal Hospital Associationოფიციალური საიტი-ს მონიტორინგის სქემა, ACTHადრენოკორტიკოტროპული ჰორმონიadrenocorticotropic hormone-სტიმულაცია ტრილოსტანის მიღებიდან 3-5 საათში ტარდება; ეს დრო ყოველ ვიზიტზე თანმიმდევრული უნდა იყოს. [6]
ჩაიწეროს წყლის მოხმარება, შარდვა, მადა, აქტივობა, სუნთქვა და კანის ცვლილებები. შეამოწმეთ ელექტროლიტები, თირკმლისა და ღვიძლის მაჩვენებლები. კორტიზოლის დაბალი პასუხი, ჰიპერკალიემია ან ჰიპონატრიემია პრეპარატის შეჩერებისა და დამატებითი შეფასების მიზეზია. კლინიკურად ავადმყოფ ძაღლში მხოლოდ „მისაღები“ წინა კორტიზოლი უსაფრთხოებას არ ადასტურებს. [3]
ამ პროდუქტის ინსტრუქციით, ტრილოსტანს კალიუმის შემნახველი შარდმდენი, მაგალითად სპირონოლაქტონი, არ უნდა დაემატოს: ჰიპერკალიემიის რისკი იზრდება. ანგიოტენზინგარდამქმნელი ფერმენტის ინჰიბიტორთან საჭიროა სიფრთხილე. პატრონს მიეცეს წერილობითი ინსტრუქცია, როდის შეწყვიტოს წამალი და ვის დაუკავშირდეს. მიტოტანიდან გადასვლა ცალკე გეგმით ხდება, თირკმელზედა ჯირკვლის ფუნქციის დარჩენილი დათრგუნვის გათვალისწინებით. [3]
გართულებები და შემდგომი გეგმა
არტერიული წნევა რეგულარულად გაზომეთ და შედეგი მხოლოდ კორტიზოლს არ მიაბათ. 66 ძაღლის რეტროსპექტიულ კვლევაში ჰიპერტენზია ხშირი იყო, ზოგ შემთხვევაში კი მძიმე. კონკრეტული შერჩეული პოპულაციის სიხშირე საქართველოს საერთო მაჩვენებელი არ არის. პროტეინურია, თრომბოციტების მატება ან დაბალი კალიუმი წნევის გამოტოვების წინააღმდეგ დამატებითი არგუმენტებია. [7]
ინფექციები, დიაბეტი, თრომბოემბოლია და ნევროლოგიური გაუარესება დამოუკიდებელ გამოკვლევას მოითხოვს. პროგნოზი მიზეზზე, სიმსივნის გავრცელებაზე, გართულებებსა და მკურნალობის ამტანობაზეა დამოკიდებული. მხოლოდ კანის ან წყურვილის გაუმჯობესება ყველა რისკის გაქრობას არ ნიშნავს. გაწერისას შეთანხმდეს მორიგი კონტროლის კონკრეტული თარიღი და გადაუდებელი მიმართვის ნიშნები. [1]
წყაროები (7)
- Deborah S. Greco; Merck Veterinary Manual. Cushing Disease (Pituitary-Dependent Hyperadrenocorticism) in Animals. განახლება: 2024 წლის სექტემბერი.
- Michigan State University Veterinary Diagnostic Laboratory. Adrenal Testing in Dogs. მოქმედი ონლაინ ლაბორატორიული რეკომენდაციები.
- Dechra Veterinary Products; DailyMed. Vetoryl Capsules: trilostane. ამერიკული ინსტრუქცია; განახლება: 2025 წლის დეკემბერი.
- Behrend EN, Kooistra HS, Nelson R და თანაავტორები; ACVIMვეტერინარული შინაგანი მედიცინის ამერიკული კოლეჯიAmerican College of Veterinary Internal Medicineვეტერინარული მედიცინის რამდენიმე დარგის სპეციალისტთა პროფესიული ორგანიზაცია.ოფიციალური საიტი. Diagnosis of Spontaneous Canine Hyperadrenocorticism: 2012 ACVIM Consensus Statement (Small Animal). Journal of Veterinary Internal Medicine, 2013;27:1292-1304. DOI: 10.1111/jvim.12192.
- Kooistra H, Fracassi F; FECAVA. Canine Hypercortisolism: Treatment. მკურნალობის ალგორითმი.
- AAHAამერიკის ცხოველთა კლინიკების ასოციაციაAmerican Animal Hospital Associationოფიციალური საიტი. 2023 AAHA Selected Endocrinopathies of Dogs and Cats Guidelines: Canine Hypercortisolism Therapy. 2023 წლის 12 აპრილი.
- García San José P, Arenas Bermejo C, Clares Moral I და თანაავტორები. Prevalence and risk factors associated with systemic hypertension in dogs with spontaneous hyperadrenocorticism. Journal of Veterinary Internal Medicine, 2020 წლის 2 ივლისი. DOI: 10.1111/jvim.15841.
ბოლო გადამოწმება: 2026-11-07.