მოკლე კლინიკური შეჯამება
ძაღლის ლეიშმანიოზის მართვაში სამი საკითხი გამიჯნეთ: Leishmania infantum-ით ინფიცირება, კლინიკური დაავადება და ორგანოთა დაზიანების სიმძიმე. მხოლოდ დადებითი ტესტი მკურნალობის ავტომატური ჩვენება არ არის. პირველივე ვიზიტზე საჭიროა სრული გასინჯვა, სისხლის საერთო ანალიზი, ბიოქიმია და შარდის გამოკვლევა. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია პროტეინურია, რომელიც აშკარა აზოტემიის გარეშეც შეიძლება არსებობდეს. მკურნალობის მიზანია ხანგრძლივი კლინიკური კონტროლი; პარაზიტის სრული აღმოფხვრა გარანტირებული არ არის. [3]
კლინიკური სურათი
საეჭვო ნიშნებია წონისა და კუნთოვანი მასის კლება, ლიმფური კვანძების გადიდება, აქერცვლა, ალოპეცია, წყლულები და ფრჩხილების გადაჭარბებული ზრდა. შეიძლება გამოვლინდეს ცხვირიდან სისხლდენა, თვალის ანთება, კოჭლობა ან ზოგადი მოდუნება. ლაბორატორიულად შესაძლებელია არარეგენერაციული ანემია, ჰიპერგლობულინემია, ჰიპოალბუმინემია და თირკმლის ცვლილებები. ცალკეული ნიშანი სპეციფიკური არ არის; კანის მეორეული ინფექცია და სხვა თანმხლები დაავადებები დამოუკიდებლადაც უნდა შეფასდეს. [3]
ინფექცია ძირითადად ფლებოტომუსის ჯგუფის მწერების, მოსკიტების, კბენით გადადის; აღწერილია ვერტიკალური, სქესობრივი და ტრანსფუზიული გზებიც. ინფიცირებულ ძაღლს კლინიკური ნიშნები შეიძლება დიდხანს არ ჰქონდეს. ანამნეზში შეიტანეთ წარმოშობა, გადაადგილება, ვექტორებისგან დაცვა, შეჯვარება და დონორობა. უცხო ქვეყნის გავრცელების პროცენტები საქართველოს რეალობას პირდაპირ არ მიუსადაგოთ. [3]
დიაგნოზის დადასტურება
რაოდენობრივი სეროლოგია განმარტეთ გასინჯვისა და ლაბორატორიული ცვლილებების ფონზე. დაბალი ან უარყოფითი ანტისხეულების პასუხისას, თუ კლინიკური ეჭვი რჩება, გამოიყენეთ უშუალო მეთოდები: ციტოლოგია, ჰისტოლოგია ან პოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქცია (PCRპოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქციაpolymerase chain reaction) შესაბამისი ქსოვილიდან. ლიმფური კვანძის ან დაზიანებული ქსოვილის ნიმუშში პარაზიტის აღმოჩენა ინფორმაციულია; ნიმუშის არჩევას განსაზღვრავს ხილული დაზიანება და პროცედურის უსაფრთხოება. [1]
PCRპოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქციაpolymerase chain reaction-ის დადებითი პასუხი თავისთავად ვერ ამტკიცებს, რომ ყველა არსებული სიმპტომი ლეიშმანიოზითაა გამოწვეული. კლინიკურად ჯანმრთელი, მხოლოდ ტესტით დადებითი ძაღლი და მრავალორგანული დაავადების მქონე პაციენტი ერთ სამკურნალო ჯგუფში არ გააერთიანოთ. შედეგების შეუსაბამობისას გადაამოწმეთ ნიმუში, მეთოდი, დიფერენციული დიაგნოზი და საჭიროებისამებრ დამატებითი კვლევა დაგეგმეთ. [1]
სტადია და საწყისი ჩანაწერი
საწყის შეფასებაში ჩაიწეროს სხეულის წონა, კანისა და თვალის ნიშნები, სისხლის წნევა, ჰემოგრამა, კრეატინინი, ალბუმინი, გლობულინები და შარდის სრული ანალიზი. შარდის ცილა/კრეატინინის თანაფარდობა (UPCშარდის ცილისა და კრეატინინის თანაფარდობაurine protein-to-creatinine ratio) შეაფასეთ ნალექთან ერთად. ლეიშვეტის სტადია ორგანოთა დაზიანებასა და პროგნოზს აერთიანებს; ქრონიკული თირკმლის დაავადება დამატებით სტადირდება შესაბამისი კრიტერიუმებით. [2]
სტადიის დასახელება საკმარისი არ არის: სამედიცინო ჩანაწერში დატოვეთ მისი განმსაზღვრელი კონკრეტული მონაცემები. ერთი და იმავე სიმძიმის კანის დაავადებას განსხვავებული თირკმლის ფუნქცია შეიძლება ახლდეს. შემდგომ ვიზიტზე იგივე მაჩვენებლები შეადარეთ, რათა კლინიკური პასუხი, რეციდივი და წამლის არასასურველი ეფექტი ერთმანეთისგან განასხვავოთ. [2]
ანტილეიშმანიური მკურნალობა
2025 წლის ვეტერინარული დერმატოლოგიის მსოფლიო ასოციაციის კონსენსუსი მეგლუმინის ანტიმონიატისა და ალოპურინოლის, ასევე მილტეფოზინისა და ალოპურინოლის კომბინაციებს პირველი არჩევანის ვარიანტებად ასახელებს. 2026 წლის სამუშაო ჯგუფი უპირატესობას პირველ კომბინაციას ანიჭებს, ხოლო მილტეფოზინის კომბინაციას ალტერნატივად განიხილავს. განსხვავება მკაფიოდ უნდა დარჩეს: არჩევანი ეფუძნება პაციენტის მდგომარეობას, ხელმისაწვდომობას, ინსტრუქციას და განმეორებითი მკურნალობის ისტორიას. [1, 4]
ცხრილი ზრდასრული ძაღლისთვისაა და ინდივიდუალურ დანიშნულებას მოითხოვს. მაკე, მეძუძური ან სანაშენე ცხოველი ამ ზოგად სქემაში არ იგულისხმება. პრეპარატის რეგისტრაცია და კონკრეტული ფორმულაციის ნებადართული გამოყენება საქართველოში ცალკე უნდა შემოწმდეს. [5]
დოზები ვეტერინარისთვისაა. ამ ცხრილით ცხოველს წამალი თავად არ მისცეთ.
| პრეპარატი | შერჩეული დოზა და დრო | მთავარი პირობა |
|---|---|---|
| მეგლუმინის ანტიმონიატი | 100 მგ/კგ კანქვეშ ყოველ 24 საათში 28 დღე; ალტერნატიულად იგივე დღიური ჯამი იყოფა 50 მგ/კგ-ად ყოველ 12 საათში. | დოზა მეგლუმინის ანტიმონიატის მასაა და არა ელემენტური ანტიმონის. კომბინირდება ალოპურინოლთან; საჭიროა თირკმლის მდგომარეობისა და ინექციის ამტანობის კონტროლი. [1] |
| ალოპურინოლი | 10 მგ/კგ პერორალურად ყოველ 12 საათში. 2026 წლის სამუშაო ჯგუფის შერჩეული ხანგრძლივობაა 12 თვე, პასუხისა და ამტანობის შეფასებით. შეწყვეტა ხელახალ შეფასებას საჭიროებს. | ეს არის კომბინაციის შემადგენელი და შემდგომი შენარჩუნების ეტაპი; მხოლოდ ალოპურინოლით საწყისი მკურნალობა ჩვეულებრივ არ არის სასურველი. [4] |
| მილტეფოზინი | 2 მგ/კგ პერორალურად ყოველ 24 საათში 28 დღე. 20 მგ/მლ ხსნარისთვის ეს არის 0.1 მლ/კგ თითო მიღებაზე. | მიეცეს საკვების ნაწილზე, სრული მიღების კონტროლით. გამოიყენება ალოპურინოლთან კომბინაციაში შესაბამისი არჩევანისას. ღებინება და დიარეა ხშირი არასასურველი ეფექტებია. [5] |
მეგლუმინის ანტიმონიატის განმეორება ან კურსის გახანგრძლივება მხოლოდ დარჩენილი მაღალი ანტისხეულების გამო არ გადაწყვიტოთ. თირკმლის მძიმე დაავადებისას სპეციალისტთან შეაფასეთ ფორმულაცია, გამოყოფა და ორგანოთა მხარდაჭერა; სხვადასხვა რეკომენდაციაში არსებული განსხვავება დოზების მექანიკური შემცირებით ან გაორმაგებით არ გადაწყდეს. [4]
წამლის უსაფრთხოება და კვება
მილტეფოზინის მოქმედი ფრანგული ინსტრუქცია მაკეობისა და ლაქტაციისას, ასევე სანაშენე ცხოველში გამოყენებას კრძალავს. იგი მოითხოვს დამცავ ხელთათმანებსა და სათვალეს; ორსულმა ან შესაძლო ორსულობის მქონე ადამიანმა პრეპარატი არ უნდა მისცეს. საკვებთან მიღება კუჭ-ნაწლავის არასასურველი ეფექტების შემცირებას ემსახურება. ღებინებისას დოზა თვითნებურად არ გაიმეოროთ. [5]
ალოპურინოლს შეუძლია ქსანტინის კრისტალების, კენჭებისა და თირკმლის მინერალიზაციის ხელშეწყობა. 2025 წლის 90 ძაღლის რეტროსპექტიულ კვლევაში ქსანტინურიის მქონე და არმქონე ჯგუფები წინასწარ იყო შერჩეული; 45/90 საერთო რისკის სიხშირედ არ უნდა წარმოვადგინოთ. ცვლილება ზოგჯერ მკურნალობის დაწყებიდან მალევე გამოვლინდა. ამიტომ შარდის ნალექის კონტროლი მხოლოდ სიმპტომების გაჩენამდე არ გადადოთ. [6]
დაბალპურინიანი რაციონი სახელწოდებით ვერ შეირჩევა. 12 რაციონის ლაბორატორიულ პილოტურ კვლევაში პურინების შემცველობა მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდა; დაბალი ცილა და დაბალი პურინი ერთი ცნება არ არის. თანმხლები თირკმლის დაავადებისას რაციონმა ორივე საჭიროება უნდა გაითვალისწინოს, საკმარისი ენერგიითა და ინდივიდუალური კვებითი შეფასებით. [7]
მონიტორინგი და რეციდივი
ლეიშვეტის მიხედვით, პირველი კონტროლი ჩატარდეს მკურნალობის დაწყებიდან ერთ თვეში, შემდეგ ყოველ 3-4 თვეში პირველი წლის განმავლობაში. შეფასდეს წონა, ნიშნები, ჰემოგრამა, ბიოქიმია, შარდი და საჭიროებისას UPCშარდის ცილისა და კრეატინინის თანაფარდობაurine protein-to-creatinine ratio. რაოდენობრივი სეროლოგიის ცვლილებას კლინიკურ პასუხთან ერთად შეხედეთ; მალევე უცვლელი ტიტრი წარუმატებლობას არ ადასტურებს. რეციდივზე ეჭვისას ჯერ გადაამოწმეთ დოზა, მიღების სიზუსტე, თანმხლები დაავადება და განმეორებითი ინფიცირების რისკი. [2]
20 ძაღლის რეტროსპექტიულ კვლევაში მილტეფოზინისა და ალოპურინოლის შემდეგ პროტეინურია საშუალოდ შემცირდა, მაგრამ ზოგიერთ პაციენტში არ გაუმჯობესებულა ან გაიზარდა. მცირე შერჩევა და კონტროლის ჯგუფის არქონა მძიმე თირკმლის დაავადებისას საყოველთაო უსაფრთხოების დასკვნას არ იძლევა. თირკმლის პასუხი ინდივიდუალურად გაზომეთ. [8]
ინფექციის გავრცელების შემცირება
კლინიკურად გაუმჯობესებულ ძაღლსაც სჭირდება მოსკიტებისგან დაცვა შესაბამისი რეგისტრირებული რეპელენტით. დონორობა და რეპროდუქციული გამოყენება ინფექციის გადაცემის რისკს ქმნის. ჩვეულებრივი თანაცხოვრება ინფექციის მთავარ გზად არ ითვლება; პატრონს ვექტორების როლი აუხსენით. პროფილაქტიკური პროდუქტები შეარჩიეთ სახეობის მიხედვით, განსაკუთრებით თუ სახლში კატაც ცხოვრობს. [3]
წყაროები (8)
ბოლო გადამოწმება: 2026-11-06.
- Saridomichelakis MN, Baneth G და თანაავტორები. World Association for Veterinary Dermatology Consensus Statement for Diagnosis, and Evidence-Based Clinical Practice Guidelines for Treatment and Prevention of Canine Leishmaniosis. Veterinary Dermatology, 2025-07-31.
- LeishVet. Practical Management of Canine Leishmaniosis. სპეციალური გამოცემა, დოკუმენტზე მითითებული წელი: 2024.
- Companion Animal Parasite Council. Leishmaniasis. განახლება: 2025-10-03.
- Roura X, Paltrinieri S და თანაავტორები, Canine Leishmaniosis Working Group. Updated Canine Leishmaniosis Working Group recommendations for leishmaniosis in dogs: Q&A on clinical management. Parasites & Vectors, 2026-05-29.
- ANSES-ANMV, Virbac. MILTEFORAN 20 mg/ml: Résumé des caractéristiques du produit. მოქმედი ფრანგული პროდუქტის ინსტრუქცია.
- Oliveira SC, Arenas C და თანაავტორები. Characterisation and evaluation of predisposing factors for the development of xanthinuria in dogs with leishmaniosis under allopurinol therapy. Parasites & Vectors, 2025.
- Kaempfle M, Bergmann M და თანაავტორები. High Performance Liquid Chromatography Analysis and Description of Purine Content of Diets Suitable for Dogs with Leishmania Infection during Allopurinol Treatment: A Pilot Trial. Animals, 2023-09-29.
- Proverbio D, Spada E და თანაავტორები. Proteinuria reduction after treatment with miltefosine and allopurinol in dogs naturally infected with leishmaniasis. Veterinary World, 2016-08-26.