კლინიკური საფუძველი
თირკმლის ქრონიკული დაავადებისას (CKDთირკმლის ქრონიკული დაავადებაchronic kidney disease) ნეფრონების დაკარგვას დარჩენილი ნეფრონების ფუნქციური ადაპტაცია ახლავს, თუმცა თირკმლის რეზერვი თანდათან მცირდება. დაზიანება შეიძლება იყოს თანდაყოლილი, გლომერულური, ტუბულური, ინტერსტიციული ან სისხლძარღვოვანი. ქრონიკული ცვლილებების არსებობა შექცევადი გაუარესების ძიებას არ აუქმებს. მკურნალობა აერთიანებს მიზეზზე ზემოქმედებას, პროგრესირების შემანელებელ ზომებსა და გართულებების მართვას; დაკარგული ფუნქციის სრულ აღდგენას ვერ გვპირდება. [5]
კატებში ხშირად ჭარბობს ქრონიკული ტუბულოინტერსტიციული დაზიანება. საწყისი შეფასებისას ოთხი საკითხი გაარკვიეთ: რით დასტურდება ქრონიკულობა, რამდენად სტაბილურია მდგომარეობა, რა სტადიაა და რომელი გართულებაა სამკურნალო. ქრონიკულობის ჩვეულებრივი საზომია ცვლილებების სულ მცირე სამი თვით არსებობა, მაგრამ დამაჯერებელი ქრონიკული მიგნებებისა და კლინიკური ავადმყოფობისას დახმარება ამის დასალოდებლად არ გადაიდება. [4]
ძაღლში გამოხატული, მდგრადი პროტეინურია გლომერულური დაავადების გამოკვლევას განსაკუთრებით მნიშვნელოვანს ხდის. შერჩეულ პაციენტში ბიოფსია გამართლებულია, თუ შედეგი მკურნალობას შეცვლის; მოწინავე დაავადებისას მისი ინფორმაციულობა და პროცედურის რისკი ცალკე ფასდება. იმუნოსუპრესია მარტო შარდის ცილისა და კრეატინინის თანაფარდობის (UPCშარდის ცილისა და კრეატინინის თანაფარდობაurine protein-to-creatinine ratio) მომატების საფუძველზე არ ინიშნება. [3]
დიაგნოსტიკა და საწყისი მონაცემები
ანამნეზში აღრიცხეთ წონისა და წყლის მოხმარების ცვლილება, შარდვა, მადა, ღებინება, მედიკამენტები და შესაძლო ტოქსინები. შეაფასეთ ჰიდრატაცია, სხეულის კონდიცია და კუნთოვანი მასა. მინიმალური საწყისი მონაცემებია სისხლის საერთო ანალიზი, კრეატინინი/სიმეტრიული დიმეთილარგინინი (SDMAსიმეტრიული დიმეთილარგინინიsymmetric dimethylarginine), ელექტროლიტები, ფოსფორი, კალციუმი, ალბუმინი, შარდის ხვედრითი წონა, ნალექი, UPCშარდის ცილისა და კრეატინინის თანაფარდობაurine protein-to-creatinine ratio და არტერიული წნევა. ექოსკოპიით მოძებნეთ ობსტრუქცია, ასიმეტრია, კენჭები და სტრუქტურული ცვლილებები; ხანდაზმულ კატაში გაითვალისწინეთ ჰიპერთირეოზი. [4]
აზოტემია სისხლში აზოტოვანი ნარჩენების მატებას ნიშნავს; ურემია ამ დარღვევასთან დაკავშირებული კლინიკური სინდრომია. აზოტემია თირკმლის წარმოშობის ყოველთვის არ არის. კრეატინინზე კუნთოვანი მასა მოქმედებს და კახექსიურ პაციენტში ფუნქციის დაქვეითება შეიძლება ნაკლებად გამოჩნდეს. არც დაბალი ხვედრითი წონა, არც ექოსკოპიის ცალკეული ცვლილება და არც მომატებული SDMAსიმეტრიული დიმეთილარგინინიsymmetric dimethylarginine დიაგნოზს დამოუკიდებლად არ ასრულებს. პატარა, უსწორმასწორო თირკმელები ქრონიკულობას ამყარებს, მაგრამ ნორმალური ზომა CKDთირკმლის ქრონიკული დაავადებაchronic kidney disease-ს არ გამორიცხავს. [5]
შარდის ნალექი UPCშარდის ცილისა და კრეატინინის თანაფარდობაurine protein-to-creatinine ratio-სთან ერთად წაიკითხეთ: სისხლდენამ და საშარდე გზების ანთებამ ცილის შეფასება შეიძლება შეცვალოს. ბაქტერიოლოგიური კვლევა, სასურველია ცისტოცენტეზით აღებული ნიმუშით, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ინფექციის ნიშნების ან პიელონეფრიტის ეჭვისას. უსიმპტომო ბაქტერიურია და CKDთირკმლის ქრონიკული დაავადებაchronic kidney disease თავისთავად ანტიბიოტიკის ჩვენება არ არის; გადაწყვეტილება კლინიკურ და გამოსახულებით მიგნებებს ეყრდნობა. [17]
IRISთირკმლის დაავადებების შემსწავლელი საერთაშორისო საზოგადოებაInternational Renal Interest Societyკატებისა და ძაღლების თირკმლის დაავადებებზე მომუშავე ვეტერინართა საერთაშორისო ჯგუფი.ოფიციალური საიტი-ის სტადია და ქვესტადიები
ჯერ დიაგნოზი, შემდეგ სტადია. IRISთირკმლის დაავადებების შემსწავლელი საერთაშორისო საზოგადოებაInternational Renal Interest Societyკატებისა და ძაღლების თირკმლის დაავადებებზე მომუშავე ვეტერინართა საერთაშორისო ჯგუფი.ოფიციალური საიტი-ის 2026 წლის ცხრილი გამოიყენება სტაბილურ, ადეკვატურად ჰიდრატირებულ პაციენტში, სასურველია უზმოზე, განმეორებითი კრეატინინისა და SDMAსიმეტრიული დიმეთილარგინინიsymmetric dimethylarginine-ის შეფასებით. AKIთირკმლის მწვავე დაზიანებაacute kidney injury-ის დროს მიღებული პიკური კრეატინინი საბოლოო CKDთირკმლის ქრონიკული დაავადებაchronic kidney disease-სტადიად არ ჩაიწეროს. [1]
| სტადია | ძაღლი: კრეატინინი, მგ/დლ (მკმოლ/ლ) | კატა: კრეატინინი, მგ/დლ (მკმოლ/ლ) | ძაღლი: SDMA, მკგ/დლ | კატა: SDMA, მკგ/დლ |
|---|---|---|---|---|
| I | <1.4 (<125) | <1.6 (<140) | <18 | <18 [1] |
| II | 1.4-2.8 (125-250) | 1.6-2.8 (140-250) | 18-35 | 18-25 [1] |
| III | 2.9-5.0 (251-440) | 2.9-5.0 (251-440) | 36-54 | 26-38 [1] |
| IV | >5.0 (>440) | >5.0 (>440) | >54 | >38 [1] |
კატის SDMAსიმეტრიული დიმეთილარგინინიsymmetric dimethylarginine-ის 38 მკგ/დლ ზღვარი სტადირების დოკუმენტიდანაა; მკურნალობის PDF-ში 35 რჩება. [1][2]
I სტადია ნორმალური რიცხვების მქონე ჯანმრთელ პაციენტს არ ნიშნავს: აუცილებელია თირკმლის დაავადების სხვა დამაჯერებელი მტკიცებულება. SDMAსიმეტრიული დიმეთილარგინინიsymmetric dimethylarginine-ისა და კრეატინინის შეუსაბამობისას განმეორებით შეამოწმეთ შედეგები, კუნთოვანი მასა და სხვა შესაძლო გავლენები; თუ SDMAსიმეტრიული დიმეთილარგინინიsymmetric dimethylarginine განმეორებით უფრო მაღალ სტადიას მიუთითებს, მიჰყევით IRISთირკმლის დაავადებების შემსწავლელი საერთაშორისო საზოგადოებაInternational Renal Interest Societyკატებისა და ძაღლების თირკმლის დაავადებებზე მომუშავე ვეტერინართა საერთაშორისო ჯგუფი.ოფიციალური საიტი-ის ამ შემთხვევისთვის განსაზღვრულ ინსტრუქციას. SDMAსიმეტრიული დიმეთილარგინინიsymmetric dimethylarginine-ის ეს ზღვრები კონკრეტული, შეფასებული ანალიზის მეთოდს ეყრდნობა. [1]
| UPC-ქვესტადია | ძაღლი | კატა |
|---|---|---|
| არაპროტეინურიული | <0.2 | <0.2 [1] |
| მოსაზღვრე | 0.2-0.5 | 0.2-0.4 [1] |
| პროტეინურიული | >0.5 | >0.4 [1] |
თირკმლისმიერი პროტეინურიის მდგრადობა დაადასტურეთ განმეორებითი ნიმუშებით, პრერენული და პოსტრენული მიზეზების გამორიცხვის შემდეგ. კატაში მდგრადი მოსაზღვრე პროტეინურიის მკურნალობის განხილვაც შეიძლება; ძაღლში ამ კატეგორიას ჩვეულებრივ აკვირდებიან. [1]
წნევის გაზომვამდე პაციენტს მიეცით მშვიდ გარემოში შეგუების დრო. შეარჩიეთ სწორი მანჟეტი, პირველი მაჩვენებელი გამოტოვეთ და თანმიმდევრული გაზომვები შეაჯამეთ. ჩაიწეროს მეთოდი, პოზიცია და მანჟეტის ადგილი. სტრესით მომატებული ერთი შედეგი ხანგრძლივ მკურნალობას ავტომატურად არ ნიშნავს. [7]
| სისტოლური წნევა, მმ ვწყ. სვ. | სამიზნე ორგანოს დაზიანების რისკი |
|---|---|
| <140 | მინიმალური [7] |
| 140-159 | დაბალი [7] |
| 160-179 | საშუალო [7] |
| ≥180 | მაღალი [7] |
რა მკურნალობას ცვლის შეფასება
კატაში არტერიული ჰიპერტენზიის ეფექტიანი საწყისი არჩევანია ამლოდიპინი; ტიტრაცია წნევის პასუხს ეყრდნობა. ჰიპოტენზიის ნიშნებისას სქემა დაუყოვნებლივ გადაიხედოს. ძლიერი ჰიპერტენზიისას დაგეგმილ ტიტრაციის ვადას ნუ დაელოდებით. [10]
ძაღლში წნევის საწყისი სამიზნეა <160 მმ ვწყ. სვ., მკვეთრი შემცირების გარეშე. პროტეინურიული CKDთირკმლის ქრონიკული დაავადებაchronic kidney disease-ისას ანგიოტენზინ II-ის რეცეპტორის ბლოკატორის (ARBანგიოტენზინ II-ის რეცეპტორის ბლოკატორიangiotensin II receptor blocker) ან ACEანგიოტენზინგარდამქმნელი ფერმენტიangiotensin-converting enzyme-ინჰიბიტორის არჩევა თირკმლის ფუნქციასთან, კალიუმთან და წნევასთან ერთად განიხილება. ჰიპერტენზიისას ხშირად საჭიროა რენინ-ანგიოტენზინ-ალდოსტერონის სისტემაზე (RAASრენინ-ანგიოტენზინ-ალდოსტერონის სისტემაrenin-angiotensin-aldosterone system) მოქმედი საშუალება, ხოლო ძლიერ ან მდგრად ჰიპერტენზიაში ამლოდიპინი ემატება. მიზანია UPCშარდის ცილისა და კრეატინინის თანაფარდობაurine protein-to-creatinine ratio-ის მნიშვნელოვანი შემცირება ჰიპოტენზიის, ჰიპერკალიემიისა და ფუნქციის გაუარესების გარეშე. ყველა გლომერულურ პაციენტში UPCშარდის ცილისა და კრეატინინის თანაფარდობაurine protein-to-creatinine ratio-ის ნორმალიზება მისაღწევი არ არის. [3]
კატის პროტეინურიისთვის ტელმისარტანის დოზა და ჰიპერტენზიის საწყისი დოზა განსხვავდება. ინსტრუქციის ფარგლები პროდუქტსა და ქვეყანას უკავშირდება: ქვემოთ მოცემული ბრიტანული პროდუქტის მახასიათებლების შეჯამება (SPCპროდუქტის მახასიათებლების შეჯამებაsummary of product characteristics) საქართველოში რეგისტრაციას ან ხელმისაწვდომობას არ ადასტურებს. დეჰიდრატირებულ ან ჰიპოვოლემიურ პაციენტში RAASრენინ-ანგიოტენზინ-ალდოსტერონის სისტემაrenin-angiotensin-aldosterone system-ბლოკადის დაწყებას ჰიდრატაციის აღდგენა უნდა უსწრებდეს. [9]
კატაში ტელმისარტანით მკურნალობისას SPCპროდუქტის მახასიათებლების შეჯამებაsummary of product characteristics-ის წნევის სამიზნეა 120-140 მმ ვწყ. სვ. მდგრადი <120-ის ან ჰიპოტენზიის ნიშნებისას დოზა მცირდება. ოთხ კვირაში <140-ის მიღწევისას დოზის შემცირება შეიძლება განიხილებოდეს; თანმხლები CKDთირკმლის ქრონიკული დაავადებაchronic kidney disease-ისას რეკომენდებული მინიმალური ეფექტიანი დოზაა 1 მგ/კგ/დღე. [9]
კვება, ფოსფორი და ფიბრობლასტების ზრდის ფაქტორი 23 (FGF23ფიბრობლასტების ზრდის ფაქტორი 23fibroblast growth factor 23)
თერაპიული თირკმლის დიეტა მხოლოდ „ნაკლები ცილა“ არ არის. კატის რანდომიზებულ კვლევაში ასეთი რაციონი ურემიულ ეპიზოდებსა და თირკმელთან დაკავშირებულ სიკვდილიანობას ამცირებდა. კვების გეგმა უნდა ინარჩუნებდეს ადეკვატურ კალორიულ მიღებასა და კუნთოვან მასას; ცილის თვითნებური, უკიდურესი შეზღუდვა ამ მიზანს ეწინააღმდეგება. კვლევამ მრავალი კომპონენტის ერთობლივი ცვლილება შეაფასა და სარგებელს მხოლოდ ცილის შემცირებას ვერ მივაწერთ. [11]
ძაღლების მცირე, კონტროლირებულ კვლევაშიც თირკმლის დიეტამ ურემიული კრიზისა და სიკვდილის რისკი შეამცირა. ეს კონკრეტული, სრულფასოვანი თერაპიული რაციონის მტკიცებულებაა და არა ნებისმიერი „დაბალცილიანი“ შინაური საკვების ეკვივალენტობის დასტური. გადაწყვეტილება ითვალისწინებს სტადიას, ფოსფორს, პროტეინურიას და რეალურად მიღებულ საკვებს. [12]
| სტადია | IRIS-ის ფოსფორის ზედა სამიზნე |
|---|---|
| II | კატა <4.5 მგ/დლ; ძაღლი <4.6 მგ/დლ, დაახლოებით 1.5 მმოლ/ლ [2][3] |
| III | <5.0 მგ/დლ, დაახლოებით 1.6 მმოლ/ლ [2][3] |
| IV | <6.0 მგ/დლ, დაახლოებით 1.9 მმოლ/ლ [2][3] |
IRISთირკმლის დაავადებების შემსწავლელი საერთაშორისო საზოგადოებაInternational Renal Interest Societyკატებისა და ძაღლების თირკმლის დაავადებებზე მომუშავე ვეტერინართა საერთაშორისო ჯგუფი.ოფიციალური საიტი-ის ქვედა სამიზნეა 2.7 მგ/დლ. ჯერ შეცვალეთ რაციონი; არასაკმარისი ეფექტისას ფოსფატის შემკვრელი შეურიეთ კვებას და დოზა პასუხით შეარჩიეთ. შემკვრელების სხვადასხვა ფორმულაცია მგ-მგ-ზე ურთიერთჩანაცვლებადი არ არის. აკონტროლეთ ფოსფორი და კალციუმი; კატაში იონიზებული ჰიპერკალციემია დიეტის/შემკვრელის გადახედვას მოითხოვს. [2]
iCatCareკატების კეთილდღეობაზე მომუშავე საერთაშორისო ორგანიზაციაInternational Cat Careამ საქველმოქმედო ორგანიზაციის ვეტერინარული განყოფილებაა iCatCare Veterinary Society, რომელსაც ადრე ISFM ეწოდებოდა.ოფიციალური საიტი-ის 2026 წლის კონსენსუსში ფოსფორის ქვედა სამიზნე 2.5 მგ/დლ-ია. [4]
FGF23ფიბრობლასტების ზრდის ფაქტორი 23fibroblast growth factor 23 ფოსფორის რეგულაციის ჰორმონია. კატაში მისი მომატება ფოსფორის შეკავებას შეიძლება წინ უსწრებდეს, მაგრამ CKDთირკმლის ქრონიკული დაავადებაchronic kidney disease-ის დამოუკიდებელი სკრინინგული ან სტადირების ტესტი არ არის. შედეგზე გავლენას ახდენს ანალიზის მეთოდი და კალციუმი; სხვადასხვა ლაბორატორიის ზღვრები ავტომატურად არ გადაიტანოთ. [16]
ადრეული CKDთირკმლის ქრონიკული დაავადებაchronic kidney disease-ის მქონე კატაში, სამიზნე ფოსფორისას, ჰიპერკალციემიის, ანემიისა და გამოხატული ანთების გარეშე, IRISთირკმლის დაავადებების შემსწავლელი საერთაშორისო საზოგადოებაInternational Renal Interest Societyკატებისა და ძაღლების თირკმლის დაავადებებზე მომუშავე ვეტერინართა საერთაშორისო ჯგუფი.ოფიციალური საიტი FGF23ფიბრობლასტების ზრდის ფაქტორი 23fibroblast growth factor 23-ის >400 პგ/მლ-ს რაციონში ფოსფორის შეზღუდვის დამატებით არგუმენტად იყენებს. იზოლირებული შედეგი შემკვრელის ჩვენება არ არის. [2]
ჰიდრატაცია და სითხეები
ჰიპოვოლემია, ოლიგურია/ანურია ან გადატვირთვის ნიშნები სტაციონარული შეფასებისა და მჭიდრო მონიტორინგის საფუძველია; ასეთ პაციენტში ამბულატორიული ფიქსირებული მოცულობის გაგრძელება სახიფათოა. [6]
განასხვავეთ ჰიპოპერფუზიის მართვა, სითხის დეფიციტის შევსება, შენარჩუნება და მიმდინარე დანაკარგები. ინტრავენური სითხე კრეატინინის „ჩამოსარეცხად“ არ გამოიყენება. გეგმა უნდა ითვალისწინებდეს დიურეზს, პერფუზიას, გულს და ყველა მიღებულ მოცულობას, საკვებისა და ზონდის ჩარეცხვის წყლის ჩათვლით. ოლიგურიულ/ანურიულ პაციენტში დამატებითი მოცულობით დიურეზის იძულება გადატვირთვის რისკს ზრდის. [6]
კანქვეშა სითხე მხოლოდ შერჩეული პაციენტისთვისაა, რომელსაც წყლის მიღებით ჰიდრატაციის შენარჩუნება უჭირს; მისი ფიქსირებული სქემა ყველა CKDთირკმლის ქრონიკული დაავადებაchronic kidney disease-პაციენტს არ სჭირდება. დისპნოე, სუნთქვის გახშირება, შეშუპება ან მოსალოდნელზე სწრაფი წონის მატება დაუყოვნებლივ გადაამოწმეთ. სტაციონარში აღრიცხეთ სითხის ბალანსი და წონა; გადატვირთვისას მოცულობა შეამცირეთ/შეაჩერეთ და ხელახლა შეაფასეთ პაციენტი. [6]
კალიუმი, აციდოზი და ანემია
კატაში ჰიპოკალიემიამ შეიძლება გამოიწვიოს სისუსტე, კისრის ვენტროფლექსია და უმადობა. დანამატი ინიშნება დადასტურებული დეფიციტის, დიურეზისა და შემდგომი კონტროლის გათვალისწინებით. ოლიგურია, RAASრენინ-ანგიოტენზინ-ალდოსტერონის სისტემაrenin-angiotensin-aldosterone system-ბლოკადა ან უკვე მომატებული კალიუმი ავტომატურ დანამატს სახიფათოს ხდის. მდგრადი აციდოზისას, კატაში ბიკარბონატის/საერთო CO₂-ის <16 მმოლ/ლ მაჩვენებლის დროს, განიხილება ალკალიზაცია, სამიზნით 16-24 მმოლ/ლ. [2]
ძაღლში IRISთირკმლის დაავადებების შემსწავლელი საერთაშორისო საზოგადოებაInternational Renal Interest Societyკატებისა და ძაღლების თირკმლის დაავადებებზე მომუშავე ვეტერინართა საერთაშორისო ჯგუფი.ოფიციალური საიტი აციდოზის მკურნალობას <18 მმოლ/ლ-ზე განიხილავს, სამიზნით 18-24 მმოლ/ლ. გადაწყვეტილება მიიღება ჰიდრატაციისა და კვების კორექციის შემდეგ და ელექტროლიტებთან ერთად. CKDთირკმლის ქრონიკული დაავადებაchronic kidney disease-თან დაკავშირებული ანემიის მკურნალობა ძაღლში განიხილება ჰემატოკრიტი (Hctჰემატოკრიტიhaematocrit) <30%-ის ან მდგრადი 30-35%-ისას, პაციენტის ნიშნებისა და სხვა მიზეზების გათვალისწინებით. [3]
კატის CKDთირკმლის ქრონიკული დაავადებაchronic kidney disease-თან დაკავშირებული ანემიისას IRISთირკმლის დაავადებების შემსწავლელი საერთაშორისო საზოგადოებაInternational Renal Interest Societyკატებისა და ძაღლების თირკმლის დაავადებებზე მომუშავე ვეტერინართა საერთაშორისო ჯგუფი.ოფიციალური საიტი მიუთითებს Hctჰემატოკრიტიhaematocrit <25%-ს ან მდგრად 25-28%-ს. ზღვარი ავტომატური დანიშნულება არ არის: შეაფასეთ რეტიკულოციტები, რკინა, სისხლდენა, ანთება და სხვა დაავადებები. ადრეულ სტადიაში მძიმე ანემიის სხვა მიზეზიც მოძებნეთ. [2]
დარბეპოეტინის ეფექტს დღეები/კვირები სჭირდება; მძიმე სიმპტომური ანემიისას ტრანსფუზიის საჭიროება ცალკე ფასდება. აკონტროლეთ ჰემატოკრიტი, ცენტრიფუგით განსაზღვრული (PCVჰემატოკრიტი, ცენტრიფუგით განსაზღვრულიpacked cell volume)/Hctჰემატოკრიტიhaematocrit, წნევა, რეტიკულოციტური პასუხი და რკინის უზრუნველყოფა. პასუხის დაკარგვისას შესაძლო სისხლდენისა და რკინის დეფიციტის გარდა განიხილეთ ანტისხეულებით განპირობებული ერითროიდული აპლაზია. კატების რეტროსპექტიულ სერიაში ადრეულად დაღუპულთა გამორიცხვა შედეგის განზოგადებას ზღუდავს. [14]
ძაღლების დარბეპოეტინის მონაცემებიც ძირითადად მცირე რეტროსპექტიული სერიაა. დოზა, პასუხი და შენარჩუნების ინტერვალი ინდივიდუალურად იცვლებოდა. ეს კატისთვის შერჩეული რეჟიმის ძაღლში უცვლელად გადატანის ან სარგებლის გარანტიის საფუძველი არ არის. [19]
უმადობა, გულისრევა და კვების მხარდაჭერა
ღებინების შეწყვეტა ადეკვატურ კვებას არ უდრის. მაროპიტანტის პლაცებოკონტროლირებულ, ორკვირიან კვლევაში ღებინება შემცირდა, მაგრამ მადისა და წონის მნიშვნელოვანი გაუმჯობესება არ დადასტურდა. ამიტომ შეაფასეთ ყოველდღიურად მიღებული საკვების რეალური რაოდენობა და ნუ დაეყრდნობით მხოლოდ ღებინების სიხშირეს. [20]
მირტაზაპინის მცირე, პლაცებოკონტროლირებულ კვლევაში სტაბილური CKDთირკმლის ქრონიკული დაავადებაchronic kidney disease-ის მქონე კატებს მადა და წონა მოემატათ, ღებინება შეუმცირდათ. ეს სამკვირიანი კვლევა განუსაზღვრელი ხნით ეფექტიანობას არ ამტკიცებს და ყველა ფორმულაციის ერთნაირ რეჟიმს არ ადგენს. [13]
ჯერ მოაგვარეთ გულისრევა, ტკივილი, ყაბზობა, დეჰიდრატაცია და სტრესი. კატას ნუ აიძულებთ ჭამას და ცუდად ყოფნისას ახალ სამკურნალო რაციონს ნუ დააკავშირებთ უარყოფით გამოცდილებასთან. თუ მიღებული ენერგია არასაკმარისია, მადის სტიმულატორის განმეორებითი ცდის გამო ზონდით კვება არ გადადოთ. სტაბილიზაციის შემდეგ გამოთვალეთ ენერგია და საკვების მოცულობა, მიღება გაზარდეთ ამტანობის შესაბამისად. ხანგრძლივად მშიერ, გამოფიტულ კატაში საჭიროა ნელი დაწყება და ფოსფორის, კალიუმისა და მაგნიუმის კონტროლი კვების განახლების სინდრომის გამო. [18]
შეუკავებელი ღებინება ან კვების შეუძლებლობა ჰოსპიტალური მხარდაჭერის საჭიროებას აჩენს. კატაში კვებითი ჩარევა სრული უმადობის მესამე დღეზე გვიან არ გადაიდოს; გაითვალისწინეთ სახლში გაუჭმელად გატარებული დროც. გამოფიტულ პაციენტში ჩარევა უფრო ადრე შეიძლება გახდეს საჭირო. [18]
შერჩეული დოზები და გამოყენების პირობები
ეს ცხრილი ზრდასრულ პაციენტებს ეხება. ნეონატებში, ზრდის პერიოდში, მაკეობისა და ლაქტაციისას ავტომატურად არ გამოიყენება. POპერორალურად (პირით)per os, by mouth ნიშნავს პერორალურად, SCკანქვეშsubcutaneous კანქვეშ; მკგ და მგ ერთმანეთისგან განასხვავეთ. ყველა ჩამოთვლილი საშუალება ერთად არ ინიშნება.
დოზები ვეტერინარისთვისაა. ამ ცხრილით ცხოველს წამალი თავად არ მისცეთ.
| პრეპარატი და ჯგუფი | ჩვენება, ფორმა და რეჟიმი | ზღვარი და კონტროლი |
|---|---|---|
| ტელმისარტანი, კატა | პროტეინურიული CKD: 1 მგ/კგ PO ყოველ 24 საათში; ჰიპერტენზიის საწყისი: 2 მგ/კგ PO ყოველ 24 საათში. ორივე ჩვენება: Semintra 4 ან 10 მგ/მლ, მოქმედი 2026 წლის ბრიტანული SPC-ებით | ჯერ ჰიდრატაცია; კონტროლი: წნევა, კრეატინინი, კალიუმი, CBC. <6 თვის ასაკში უსაფრთხოება შესწავლილი არ არის; მაკეობა/ლაქტაცია უკუჩვენებაა. [9] |
| ტელმისარტანი, ძაღლი | პროტეინურიულ CKD-ში კვლევის საწყისი რეჟიმი: 1 მგ/კგ PO ყოველ 24 საათში, კვლევაში 10 მგ/მლ ხსნარი | ინსტრუქციის ფარგლებს გარეთ გამოყენება; არა AKI-ის ან დეჰიდრატაციისას. 7 დღეში კრეატინინი/კალიუმი/წნევა; ≥30%-ით კრეატინინის მატებისას შეჩერება და შეფასება. [8] |
| ამლოდიპინი, კატა | ჰიპერტენზია: 0.125-0.25 მგ/კგ PO ყოველ 24 საათში; Amodip 1.25 მგ გასაყოფი ტაბლეტი | არასაკმარისი პასუხისას 14 დღეში შესაძლებელია გაორმაგება, მაქსიმუმ 0.5 მგ/კგ/დღე. <2.5 კგ-ზე უსაფრთხოება დადგენილი არ არის; მძიმე ღვიძლის უკმარისობა, აორტის მძიმე სტენოზი და კარდიოგენური შოკი უკუჩვენებაა. [10] |
| დარბეპოეტინი, კატა | CKD-ის არარეგენერაციული ანემია: 0.75-1 მკგ/კგ SC ყოველ 7 დღეში, საინექციო ფორმა; ხსნარის კონცენტრაცია შეფუთვაზე გადაამოწმეთ | ინსტრუქციის ფარგლებს გარეთ. ინდუქციისას PCV და წნევა ყოველი ინექციის წინ; PCV დაახლოებით 30%-ის მიღწევის შემდეგ დოზა/ინტერვალი გადაიხედოს. [4] |
| მოლიდუსტატი, კატა | CKD-ის არარეგენერაციული ანემიის ალტერნატივა: Varenzin-CA1: მოლიდუსტატის ნატრიუმის მარილის 25 მგ/მლ სუსპენზია, ამ პროდუქტის 5 მგ/კგ PO ყოველ 24 საათში, მაქსიმუმ 28 დღე | აშშ-ის პირობითი ავტორიზაცია. ციკლებს შორის სულ მცირე 7 დღე; PCV-ის ლაბორატორიული ნორმის ზედა ზღვრის გადაჭარბებისას შეწყდეს. მაკეობა/ლაქტაცია/გამრავლებისთვის განკუთვნილი კატა უკუჩვენებაა. [15] |
| მირტაზაპინი, კატა | სტაბილური CKD-ისას მადის მხარდაჭერის კვლევითი რეჟიმი: 1.88 მგ/კატაზე PO ყოველ 48 საათში, 3 კვირა; ზუსტად დოზირებული პერორალური ფორმა | ინსტრუქციის ფარგლებს გარეთ; მცირე კვლევა. მადა, წონა და ამტანობა გადაიხედოს; პერორალური დოზა ტრანსდერმულ ფორმაზე არ გადაიტანოთ. [13] |
კონცენტრაციის მაგალითი: 4 კგ კატას პროტეინურიისთვის 1 მგ/კგ დოზით სჭირდება 4 მგ ტელმისარტანი: 4 მგ/მლ ხსნარის 1 მლ ან 10 მგ/მლ ხსნარის 0.4 მლ. მოცულობა გამოითვლება ფორმულით: მგ/კგ × კგ ÷ მგ/მლ. [9]
მოლიდუსტატისას PCVჰემატოკრიტი, ცენტრიფუგით განსაზღვრულიpacked cell volume დაახლოებით მე-14 დღიდან ყოველკვირეულად მოწმდება. სამ კვირაში უპასუხობა სხვა მიზეზის ხელახალ ძიებას მოითხოვს. გაითვალისწინეთ თრომბოემბოლიისა და კრუნჩხვების რისკი; რკინასთან/ფოსფატის შემკვრელთან შეძლებისდაგვარად დაიცავით სულ მცირე ერთსაათიანი შუალედი. ერთ წლამდე უსაფრთხოება შეფასებული არ არის; სხვა ერითროპოეზის სტიმულატორთან კომბინაცია შესწავლილი არ არის. [15]
მირტაზაპინის ფორმულაციებს განსხვავებული ინსტრუქცია აქვთ. Mirataz-ის ბრიტანული ინსტრუქცია მძიმე თირკმლის დაავადებაში ეფექტიანობას/უსაფრთხოებას დაუდგენლად აღწერს და ტრანსდერმულ მიღებას ეხება. სეროტონინერგული ურთიერთქმედებები, განსაკუთრებით ტრამადოლი და MAOმონოამინოქსიდაზაmonoamine oxidase-ინჰიბიტორები, დანიშვნამდე შეამოწმეთ. ვოკალიზაცია, აგზნება, ატაქსია ან ტრემორი რეჟიმის გადახედვის მიზეზია. [22]
მონიტორინგი და სქემის შეცვლა
ქვემოთ მოცემული ინტერვალები სტაბილურ ამბულატორიულ პაციენტს ეხება; დეკომპენსაცია გაცილებით ხშირ კონტროლს მოითხოვს.
დოზები ვეტერინარისთვისაა. ამ ცხრილით ცხოველს წამალი თავად არ მისცეთ.
| ვითარება | კონტროლი და სამოქმედო შედეგი |
|---|---|
| RAAS-ბლოკადის დაწყება/დოზის შეცვლა | ძაღლის ტელმისარტანის კვლევაში 7 დღეში: კრეატინინი, კალიუმი და წნევა; მნიშვნელოვანი გაუარესებისას შეჩერება და მიზეზის შეფასება. [8] |
| კატის ანტიპროტეინურიული მკურნალობა | 1-2 კვირაში კლინიკა, წნევა, კრეატინინი და კალიუმი; კრეატინინის >25-30%-ით ზრდისას სქემის გადახედვა; 4 კვირაში UPC/წნევა; სტაბილურ მკურნალობაზე ყოველ 3 თვეში კლინიკა, წნევა და UPC. [4] |
| ფოსფორის შეზღუდვის/შემკვრელის შეცვლა | ფოსფორი და კალციუმი 4-6 კვირაში; სტაბილური კონტროლისას დაახლოებით ყოველ 12 კვირაში. საჭიროებისას შეცვალეთ სქემა. [2] |
| ამლოდიპინის ტიტრაცია | წნევა და ამტანობა; გეგმური დოზის ზრდის შეფასება 14 დღეში, ხოლო ორგანოს დაზიანებისას გადაუდებელი კონტროლი. [10] |
| ანემიის მკურნალობა | დარბეპოეტინის ინდუქციისას PCV/წნევა ყოველი ინექციის წინ; უპასუხობისას რკინა, სისხლდენა და სხვა მიზეზები. [14] |
| კვების მხარდაჭერა | მიღებული საკვები/ღებინება ყოველდღიურად, წონისა და კონდიციის ტენდენცია; შეუწყნარებლობისას გეგმის გადახედვა და ზონდის პრობლემის გამორიცხვა. [18] |
ყოველ განმეორებით შეფასებაზე წაიკითხეთ მონაცემების ტენდენცია და პაციენტის მდგომარეობა ერთად. კრეატინინის შემცირება კუნთოვანი მასის დაკარგვის ფონზე გაუმჯობესებად არ ჩათვალოთ. თანმხლები დაავადების, ახალი წამლის ან ჰოსპიტალიზაციის შემდეგ ძველი სტაბილური გეგმა ხელახლა შეამოწმეთ. [5]
მნიშვნელოვანი კლინიკური შეცდომები
- ბაქტერიურიის ავტომატური მკურნალობა: კლინიკური ჩვენების გარეშე ანტიბიოტიკმა შესაძლოა სარგებელი ვერ მოიტანოს და რეზისტენტობა გაზარდოს. ინფექციის ალბათობა შეაფასეთ ნიშნებითა და კულტურით. [17]
- კრეატინინის გამო სითხის დამატება: სითხის რაოდენობას ჰიდრატაცია, პერფუზია და გამოყოფა განსაზღვრავს; კრეატინინი დამატებითი მოცულობის დამოუკიდებელი სამიზნე არ არის. [6]
- ანტიემეტიკის ეფექტის კვების წარმატებად ჩათვლა: ღებინების შემცირებას კალორიული მიღება და წონის დინამიკა შეუდარეთ. [20]
- „ერთი ნორმალური ანალიზით“ CKDთირკმლის ქრონიკული დაავადებაchronic kidney disease-ის გამორიცხვა: ქრონიკულობისა და დარჩენილი ფუნქციის შეფასება სისხლის, შარდის, გამოსახულებისა და განმეორებითი მონაცემების ერთობლიობას მოითხოვს. [4]
პროგნოზი, გაწერა და პატრონთან შეთანხმება
გაწერისას წერილობით მიეცით საკვების, წყლის, წამლებისა და შემდეგი შემოწმების გეგმა; აუხსენით, რომ უმადობა, ანემია და ყაბზობა ცალკე მოსაგვარებელი პრობლემებია. ყოველდღიურ ჩანაწერში ჩანდეს ჭამა, ღებინება, აქტიურობა და მოვლის ამტანობა. კატის ცხოვრების ხარისხის კვლევაში ეს კლინიკური პრობლემები უარეს კეთილდღეობას უკავშირდებოდა, თუმცა ასოციაცია მიზეზობრივ ეფექტს არ ამტკიცებს. [21]
პროგნოზის ერთ რიცხვად გადმოცემა არასაკმარისია: შეაფასეთ დარჩენილი ფუნქციის ტენდენცია, გართულებები, კუნთოვანი მასა და ცხოვრების ხარისხი. მიზნები პატრონის შესაძლებლობებსაც მოარგეთ. კვლევით ასახულ კეთილდღეობას კრეატინინის ერთი მაჩვენებელი სრულად ვერ აღწერს; მკურნალობის ტვირთიც გადაწყვეტილების ნაწილია. [21]
ახალი დისპნოე, კოლაფსი ან შარდის მკვეთრი შემცირება სასწრაფო ხელახალ შეფასებას მოითხოვს. ასეთ პაციენტში სახლში სითხის დამატება უსაფრთხო პასუხად არ ჩაითვალოს. [6]
წყაროები
- International Renal Interest Society. IRIS Staging of CKD. განახლებული ვერსია, 2026.
- International Renal Interest Society. Treatment Recommendations for CKD in Cats. 2026.
- International Renal Interest Society. Treatment Recommendations for CKD in Dogs. 2026.
- Taylor S და თანაავტორები. 2026 iCatCare consensus guidelines on the diagnosis and management of chronic kidney disease in cats. Journal of Feline Medicine and Surgery, 3 სექტემბერი, 2026.
- VanVertloo LR; შემმოწმებელი Carnevale J. Renal Dysfunction in Dogs and Cats. Merck Veterinary Manual, გადახედვა 2025, ცვლილება 2026 წლის ოქტომბერი.
- American Animal Hospital Association. 2024 AAHA Fluid Therapy Guidelines for Dogs and Cats: Fluid Overload. 2024.
- Acierno MJ და თანაავტორები. ACVIM consensus statement: Guidelines for the identification, evaluation, and management of systemic hypertension in dogs and cats. Journal of Veterinary Internal Medicine, 2018.
- Lourenço BN და თანაავტორები. Efficacy of telmisartan for the treatment of persistent renal proteinuria in dogs: a double-masked, randomized clinical trial. Journal of Veterinary Internal Medicine, 2020.
- Boehringer Ingelheim; UK Veterinary Medicines Directorate. Semintra SPC: 10 მგ/მლ და 4 მგ/მლ. 2026 წლის მაისი.
- Ceva Animal Health; UK Veterinary Medicines Directorate. Amodip 1.25 mg Chewable Tablets for Cats: package leaflet. 2025 წლის სექტემბერი.
- Ross SJ და თანაავტორები. Clinical evaluation of dietary modification for treatment of spontaneous chronic kidney disease in cats. JAVMA, 2006. წაკითხულია რეზიუმე.
- Jacob F და თანაავტორები. Clinical evaluation of dietary modification for treatment of spontaneous chronic renal failure in dogs. JAVMA, 2002. წაკითხულია რეზიუმე.
- Quimby JM, Lunn KF. Mirtazapine as an appetite stimulant and anti-emetic in cats with chronic kidney disease: a masked placebo-controlled crossover clinical trial. The Veterinary Journal, 2013. წაკითხულია რეზიუმე.
- Chalhoub S, Langston CE, Farrelly J. The Use of Darbepoetin to Stimulate Erythropoiesis in Anemia of Chronic Kidney Disease in Cats: 25 Cases. Journal of Veterinary Internal Medicine, 2012.
- Elanco; DailyMed. Varenzin-CA1, molidustat oral suspension: prescribing information. განახლება 21 ივლისი, 2025.
- Summers S, Michael HT, Szlosek D, Mack R. Blood fibroblast growth factor 23 concentration in cats with and without chronic kidney disease: a scoping review. Journal of Feline Medicine and Surgery, 29 აპრილი, 2024.
- Weese JS და თანაავტორები; ISCAIDშინაური ცხოველების ინფექციური დაავადებების საერთაშორისო საზოგადოებაInternational Society for Companion Animal Infectious Diseasesოფიციალური საიტი. Guidelines for the diagnosis and management of bacterial urinary tract infections in dogs and cats. The Veterinary Journal, 2019.
- Taylor S და თანაავტორები; ISFMკატების ვეტერინარული მედიცინის საერთაშორისო საზოგადოებაInternational Society of Feline MedicineInternational Cat Care-ის ვეტერინარული განყოფილების ისტორიული სახელწოდება. 2025 წლის იანვრიდან მისი სახელია iCatCare Veterinary Society.ოფიციალური საიტი. 2022 ISFM Consensus Guidelines on Management of the Inappetent Hospitalised Cat. Journal of Feline Medicine and Surgery, 1 ივლისი, 2022.
- Fiocchi EH და თანაავტორები. The Use of Darbepoetin to Stimulate Erythropoiesis in the Treatment of Anemia of Chronic Kidney Disease in Dogs. Journal of Veterinary Internal Medicine, 3 მარტი, 2017.
- Quimby JM, Brock WT, Moses K, Bolotin D, Patricelli K. Chronic use of maropitant for the management of vomiting and inappetence in cats with chronic kidney disease: a blinded, placebo-controlled clinical trial. Journal of Feline Medicine and Surgery, 2015; პირველად ონლაინ 21 ოქტომბერი, 2014.
- Lorbach SK და თანაავტორები. Evaluation of health-related quality of life in cats with chronic kidney disease. Journal of Feline Medicine and Surgery, 12 სექტემბერი, 2025.
- Dechra; UK Veterinary Medicines Directorate. Mirataz 20 mg/g transdermal ointment: package leaflet. განახლება 2026 წლის ოქტომბერი.