სეპტიკური პერიტონიტი კატასა და ძაღლში: დიაგნოსტიკა, ოპერაცია და შემდგომი მართვა

გადაუდებელი კლინიკური შეჯამება

სეპტიკური პერიტონიტი მუცლის ღრუს მიკრობული ინფექციით მიმდინარე ანთებაა. ყველაზე ხშირად ინფექცია მუცლის ღრუს დაზიანებული ორგანოდან, განსაკუთრებით კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან ვრცელდება. მიზეზი შეიძლება იყოს პერფორაცია, უცხო სხეული, ნეკროზი, ოპერაციის ნაკერის უკმარისობა ან გამჭოლი ჭრილობა. ამ გზამკვლევში მთავარი ყურადღება ასეთ მეორეულ ინფექციას ეთმობა. [1]

კატის ინფექციური პერიტონიტი, რომელიც კორონავირუსს უკავშირდება, სხვა დაავადებაა; მისი მკურნალობა ამ ქირურგიულ სქემას ავტომატურად არ მიჰყვება. [4]

კლინიკური ეჭვი და საწყისი გეგმა

დააზუსტეთ ბოლო ოპერაცია, ღებინება, უცხო სხეულის შესაძლო გადაყლაპვა, ტრავმა, მადის დაკარგვა და უკვე გამოყენებული პრეპარატები. მუცლის ტკივილი, შებერილობა და სისუსტე საეჭვოა, თუმცა ყველა პაციენტს აშკარა ტკივილი არ აქვს. მხოლოდ ცხელების ან დამახასიათებელი ლეიკოციტოზის მოლოდინი დიაგნოზს აყოვნებს. [1]

საწყისად შეაფასეთ სუნთქვა და პერფუზია; აიღეთ სისხლი სწრაფი ანალიზებისთვის და უზრუნველყავით სისხლძარღვოვანი წვდომა. სითხისა და ელექტროლიტების მართვა შეათანხმეთ რეალურ დეფიციტთან, ჰემოდინამიკასთან და განმეორებით შეფასებასთან. პარალელურად მოამზადეთ ოპერაციისა და მუდმივი ჰოსპიტალური მეთვალყურეობის შესაძლებლობა. [4]

გამოსახულება და ნიმუშის აღება

ულტრაბგერითი კვლევა ეხმარება სითხის, კუჭ-ნაწლავის ცვლილების, უცხო სხეულის ან სავარაუდო გაჟონვის კერის აღმოჩენას. მცირე სითხისას მიზნობრივი პუნქცია უფრო შედეგიანი შეიძლება იყოს. გამოსახულების ნორმალური ან გაურკვეველი პასუხი ინფექციას არ გამორიცხავს; მდგომარეობის გაუარესებისას მხოლოდ გეგმურ განმეორებით კვლევას ნუ დაელოდებით. [1]

მუცლის სითხე ასეპტიკურად აიღეთ ციტოლოგიის, აერობული და ანაერობული კულტურისა და მგრძნობელობისთვის. ნაცხები აღებისთანავე მოამზადეთ; დაგვიანება უჯრედების მდგომარეობასა და ბაქტერიების ხილვადობას ცვლის. ლაბორატორიას მიაწოდეთ წინა ანტიმიკრობული მკურნალობისა და ნიმუშის აღების შესახებ ინფორმაცია. უჯრედშიდა ბაქტერიების აღმოჩენა მნიშვნელოვანი მტკიცებულებაა, მაგრამ მათი არყოფნა ინფექციას ვერ გამორიცხავს. [3]

ციტოლოგია და კულტურა ერთად შეაფასეთ. მიკროსკოპია ბაქტერიის სახეობასა და მგრძნობელობას ვერ ადგენს; უარყოფითი კულტურაც შეიძლება გამოწვეული იყოს წინასწარი მკურნალობით ან რთულად გასაზრდელი მიკროორგანიზმით. მხოლოდ უჯრედგარეთა ბაქტერიებისას ნიმუშის დაბინძურების შესაძლებლობაც გაითვალისწინეთ. 2024 წლის კვლევაში მეთოდების თანხვედრა მხოლოდ ზომიერი იყო; ერთი პასუხით საბოლოო დასკვნა არასაიმედო შეიძლება იყოს. [3]

გლუკოზისა და ლაქტატის ინტერპრეტაცია

სისხლისა და მუცლის სითხის მაჩვენებლები ერთდროულად აღებული ნიმუშებით შეადარეთ. გლუკოზის სხვაობა გამოითვლება ასე: სისხლის გლუკოზა მინუს სითხის გლუკოზა. 2003 წლის მცირე კვლევაში 20 მგ/დლ-ზე მეტი სხვაობა სეპტიკურ გამონაჟონს ემხრობოდა. შედეგი მხარს უჭერს დიაგნოზს, მაგრამ შემდგომი კვლევების გათვალისწინებით ამ ზღვარს გამორიცხვის ტესტად ნუ გამოიყენებთ. [8, 9]

39 ძაღლის შემდგომ კვლევაში კონკრეტული ვეტერინარული გლუკომეტრით გაზომილი მთლიანი სისხლისა და სითხის სხვაობის მგრძნობელობა ამ ზღვარზე მხოლოდ 41.2% იყო. პლაზმის გამოყენებამ შედეგი შეცვალა. ამიტომ სხვადასხვა ნიმუშისა და ხელსაწყოს მონაცემებს ერთი სიზუსტე არ მიაწეროთ; მცირე სხვაობის გამო საეჭვო პაციენტს პერიტონიტი არ გამოურიცხოთ. [9]

სითხეში მაღალი ლაქტატი და სისხლთან შედარებით განსხვავება დამატებითი მინიშნებაა. კატებში მონაცემები უფრო მწირია და ძაღლისთვის მიღებული ზღვრის ავტომატური გამოყენება დაუშვებელია. ნეოპლაზიურ გამონაჟონსაც შეიძლება მაღალი ლაქტატი და დაბალი გლუკოზა ჰქონდეს. შედეგები ციტოლოგიას, კულტურას, გამოსახულებასა და კლინიკურ დინამიკას შეუჯერეთ. [1]

სტაბილიზაცია, ანტიმიკრობული მკურნალობა და ოპერაცია

სავარაუდო ბაქტერიული პერიტონიტისას დროულად დაიწყეთ ფართო სპექტრის პარენტერალური ანტიმიკრობული მკურნალობა, კერისა და რეზისტენტობის რისკის გათვალისწინებით. კულტურის პასუხი შემდგომ მიზნობრივ კორექციას ემსახურება. ძლიერი ტკივილის კონტროლი და ანესთეზიისას სისხლის მიმოქცევის მხარდაჭერა გეგმის ნაწილია. ორგანოთა დაზიანებისა და ჰიპოპერფუზიისას არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატები თავიდან აიცილეთ. [2]

ანტიმიკრობული პრეპარატის შერჩევის დამატებითი პრინციპები იხილეთ კატის ანტიბიოტიკოთერაპიის და ძაღლის ანტიბიოტიკოთერაპიის პროფესიულ გზამკვლევებში.

ქირურგიული გეგმა მოიცავს მიზეზის აღმოჩენას, გაჟონვის შეჩერებას, არაცოცხალი ქსოვილის მოცილებას და დაბინძურების შემცირებას. ნაწლავის სიცოცხლისუნარიანობის შეფასება მხოლოდ ფერს არ ეყრდნობა. საბოლოო ჩარევა დამოკიდებულია კერის მდებარეობასა და დაზიანებაზე; ერთი ოპერაციული ტექნიკა ყველა მიზეზისთვის შესაფერისი არ არის. [1]

მუცლის ამორეცხვა ჩატარდეს თბილი, იზოტონური ხსნარით. სარეცხ ხსნარში ანტისეპტიკის ან ანტიბიოტიკის დამატებას დადასტურებული კლინიკური უპირატესობა არ აქვს და გამღიზიანებელმა ნივთიერებამ ანთება შეიძლება გააძლიეროს. დრენირების საჭიროება შემთხვევის მიხედვით წყდება; მისი არსებობა ცილის, ელექტროლიტებისა და დანაკარგების დამატებით კონტროლს მოითხოვს. [4]

55 ძაღლის რეტროსპექტიულ კვლევაში კლინიკაში მიღებიდან ოპერაციამდე დროსა და გადარჩენას შორის კავშირი ვერ გამოვლინდა. ასეთი შედეგი ოპერაციის გადადების უსაფრთხოებას არ ამტკიცებს: ჯგუფი მცირე იყო და დროის შერჩევა შემთხვევის სიმძიმესაც უკავშირდებოდა. საჭიროა საწყისი სტაბილიზაციისა და კერის დროული კონტროლის დაბალანსება. [7]

ოპერაციის შემდგომი მონიტორინგი

წნევა, დიურეზი, ცნობიერება, სუნთქვა, ლაქტატი და თირკმლისა თუ ღვიძლის ფუნქცია დინამიკაში შეაფასეთ. 113 ოპერირებული ძაღლის კვლევაში სიკვდილთან უფრო ხშირად იყო დაკავშირებული ოპერაციისას ან შემდგომი ჰიპოტენზია, თირკმლის მწვავე დაზიანება და ღვიძლის დაზიანება. ეს ასოციაციებია და ინდივიდუალური პაციენტის გარდაუვალ გამოსავალს არ განსაზღვრავს. [6]

მდგომარეობის ახალი გაუარესებისას ეძებეთ განმეორებითი გაჟონვა, ნაკერის უკმარისობა ან ახალი ინფექცია. დრენიდან მიღებული სითხის უჯრედები, ბაქტერიები და გლუკოზა-ლაქტატის სხვაობა წინასაოპერაციო გამონაჟონის მსგავსად არ განიმარტება. დრენის სითხის შედეგები გაურთულებელ და განმეორებითი პერიტონიტით მიმდინარე შემთხვევებში შეიძლება ერთმანეთს ემთხვეოდეს; ეჭვისას ქირურგიული ხელახალი შეფასება დროულად მოითხოვეთ. [2]

კვება და ყოველდღიური მოვლა

სისხლის მიმოქცევის სტაბილიზაციისა და კუჭ-ნაწლავის ფუნქციის შეფასების შემდეგ კვებითი მხარდაჭერა ადრეულად დაგეგმეთ. 56 ძაღლის რეტროსპექტიულ კვლევაში ოპერაციიდან 24 საათში დაწყებულ კვებას მეტი კუჭ-ნაწლავის გართულება არ ახლდა. კვლევა უსაფრთხოების სასარგებლო მონაცემს გვაძლევს, მაგრამ ამ დროის ყველა პაციენტზე სავალდებულო წესად ქცევას ან გადარჩენის მიზეზობრივ გაუმჯობესებას არ ამტკიცებს. [5]

კვების გზისა და მოცულობის არჩევანი დამოკიდებულია ამტანობაზე, ასპირაციის რისკსა და საჭირო მხარდაჭერაზე. გახანგრძლივებული უმადობის შემდეგ კვება თანდათან უნდა აღდგეს, ელექტროლიტების კონტროლით. ინფუზიისა და კვების გეგმა შეათანხმეთ, რათა სითხის მიღებული მოცულობა სრულად აღირიცხოს. [2]

პროგნოზი და გაწერა

გადარჩენის მაჩვენებლები პაციენტების შერჩევაზე, დაავადების სიმძიმესა და კერის კონტროლზეა დამოკიდებული. 113 ძაღლის ზემოხსენებულ სერიაში 74.3% გადარჩა, მაგრამ ეს კატისთვის, სხვა კლინიკისთვის ან კონკრეტული პაციენტისთვის მზა პროგნოზი არ არის. პატრონს აუხსენით ინტენსიური მკურნალობისა და ხელახალი ჩარევის შესაძლო საჭიროება. [6]

გაწერისას წერილობით მიეცით ჭრილობის, კვების, დანიშნულების და შემდგომი კონტროლის გეგმა. უმადობის დაბრუნება, ღებინება, მუცლის ტკივილი, ძლიერი სისუსტე ან სუნთქვის გაუარესება სასწრაფო ხელახალი შეფასების საფუძველია. მუცლის ღრუს ინფექციის მკურნალობა მხოლოდ ჭრილობის გარეგნულად შეხორცებით არ ფასდება. [4]