სისხლის გადასხმა კატაში: დონორი, შეთავსება, პროდუქტის შერჩევა და რეაქციების მართვა

პროფესიული მასალა ვეტერინარებისთვის. წყაროების ბოლო გადამოწმება: 2026 წლის 3 ნოემბერი. დამოუკიდებელი პროფესიული ვეტერინარული რეცენზია არ ჩატარებულა.

კლინიკური შეჯამება: გადასხმის საჭიროება დაადგინეთ ჟანგბადის მიწოდების დარღვევის კლინიკური ნიშნებით, ანემიის სისწრაფითა და მიზეზით. ჰემატოკრიტის ერთი რიცხვი უნივერსალური ჩვენება არ არის. გადასხმა მიზეზის მკურნალობას დროს აძლევს, მაგრამ სისხლდენას, ჰემოლიზს ან ძვლის ტვინის დაავადებას თავისთავად არ აჩერებს. დიაგნოსტიკური თანმიმდევრობა იხილეთ კატის ანემიის სტატიაში. [3]

1. ჯერ განსაზღვრეთ, რა სჭირდება პაციენტს

ჩაწერეთ ცნობიერება, ლორწოვანის ფერი, გულისა და სუნთქვის სიხშირე, სუნთქვის ძალისხმევა, პულსი, არტერიული წნევა, ტემპერატურა და ჰიდრატაცია. განიხილეთ მიმდინარე დანაკარგი, გულის/თირკმლის დაავადება და მიღებული სითხეები. მწვავე სისხლდენისას საწყისი ჰემატოკრიტი შეიძლება დანაკარგის სიმძიმეს სრულად ვერ ასახავდეს; ქრონიკულ ანემიაში კი ძალიან დაბალი მაჩვენებლის კლინიკური ამტანობა განსხვავდება. [3]

პროდუქტის შერჩევა ეყრდნობა რეალურ შემადგენლობას, შენახვის პირობებსა და კლინიკურ ჩვენებას. ყველა შენახული მთლიანი სისხლი ახალი სისხლის ფუნქციური ეკვივალენტი არ არის. შეამოწმეთ ეტიკეტი, დონორის იდენტიფიკატორი, ტიპი, აღების/ვარგისიანობის თარიღი და მთლიანობა. [1]

2. დონორის უსაფრთხოება

დონორის შერჩევა ცალკე სამედიცინო გადაწყვეტილებაა. ISFM-ის საორიენტაციო პროფილია ჯანმრთელი, მშვიდი, 1-8 წლის კატა, მჭლე სხეულის მასით 4.5 კგ-ზე მეტი. მაკე, ამჟამად ავადმყოფი, შეუთავსებელ მიმდინარე მედიკამენტურ მკურნალობაზე მყოფი ან წარსულში სისხლგადასხმული კატა რუტინულ დონორად არ შეარჩიოთ. ყოველი აღების წინ საჭიროა ანამნეზი, გასინჯვა და ჰემატოკრიტის/ჰემოგლობინის შემოწმება. [1]

ინფექციური სკრინინგი უნდა მოიცავდეს კატის ლეიკემიის ვირუსს (FeLV), კატის იმუნოდეფიციტის ვირუსსა (FIV) და ჰემოპლაზმებს. FeLV-ისთვის მხოლოდ უარყოფითი ანტიგენი იდეალური უსაფრთხოების გარანტია არ არის: პროვირუსული დნმ-ის პოლიმერაზულმა ჯაჭვურმა რეაქციამ (PCR) ანტიგენუარყოფითი ინფექციაც შეიძლება გამოავლინოს. FIV-ისთვის გამოიყენება ანტისხეულების ტესტი; ჰემოპლაზმებისთვის ნაცხი PCR-ს ვერ ცვლის. Bartonella-სა და სხვა აგენტების კვლევა მოარგეთ რეალურ ექსპოზიციას, მოგზაურობასა და ადგილობრივ მონაცემებს. ჩრდილოეთ ამერიკის ენდემურობის სია საქართველოს გავრცელების მტკიცებულებად არ გამოიყენება. [4]

წინასწარ დაგეგმეთ დონორის სედაცია, ვენური წვდომა და კარდიორესპირატორული მონიტორინგი. აღების მოცულობა დონორის მასასა და მდგომარეობას უნდა შეესაბამებოდეს. გამოქვეყნებული ზედა საორიენტაციო ზღვარია 10-12 მლ/კგ ერთ დონაციაზე; ქვედა, 10 მლ/კგ-ის არჩევაც არ აუქმებს შეწყვეტას ჰიპოტენზიის, ჰიპოქსემიის ან სხვა გაუარესებისას. ეს არის ჯანმრთელი ზრდასრული დონორის, კლინიკაში ჩატარებული პროცედურა. [3]

დონორი გაწერეთ სრულად გამოფხიზლებული და სტაბილური. პატრონმა უნდა იცოდეს, ვის დაუკავშირდეს სისუსტის, სუნთქვის ცვლილების, ხანგრძლივი უმადობის ან პუნქციის ადგილიდან სისხლდენისას. ინფექციური ტესტირების თარიღი შეინახეთ; ახალი ექსპოზიცია ძველი უარყოფითი პასუხის მნიშვნელობას ცვლის. [4]

3. ტიპირება და ჯვარედინი შეთავსება

ტიპირება ადგენს A, B ან AB ტიპს. მიმღებსა და დონორზე ორივეგან ჩაატარეთ; კატაში უნივერსალური ერითროციტული დონორი არ არსებობს. AB სისტემის გარდა სხვა ანტიგენებიც იწვევს შეუთავსებლობას, ამიტომ ტიპის დამთხვევის მიუხედავად ჯვარედინი სინჯი პირველივე გადასხმის წინ მიზანშეწონილია. [2]

დიდი ჯვარედინი სინჯი მიმღების შრატსა და დონორის ერითროციტებს ამოწმებს; მცირე სინჯი დონორის შრატსა და მიმღების ერითროციტებს. შეამოწმეთ ავტოკონტროლიც. რულოს წარმოქმნა და ნამდვილი აგლუტინაცია ერთმანეთში არ აგერიოთ; მეთოდის კონტროლი და ლაბორატორიის ინტერპრეტაცია განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია უკვე აგლუტინირებულ ნიმუშში. [5]

ყოველ ახალ დონორთან შეთავსება ხელახლა შეაფასეთ. ადრე შეთავსებული ერთეული მომავალში ავტომატურად შეთავსებული არ არის. უარყოფითი სინჯი დაგვიანებულ იმუნურ რეაქციასა და არაიმუნურ გართულებებს ვერ გამორიცხავს. აშკარა დიდი შეუთავსებლობისას ჩვეულებრივი გზაა სხვა დონორის მოძებნა და სპეციალისტთან შეთანხმება, არა მხოლოდ წინასწარი ანტიჰისტამინი. [5]

4. მოცულობა გამოთვალეთ, პასუხი კი გაზომეთ

ზრდასრულ კატაში ერითროციტების საჭირო მოცულობის შეფასების ერთ-ერთი ფორმულაა:

ჰემატოკრიტი (packed cell volume, PCV) გამოთვლისთვის გამოიყენება შემდეგნაირად:

მოცულობა, მლ = მასა, კგ × სისხლის სავარაუდო მოცულობა, მლ/კგ × (სასურველი PCV - საწყისი PCV) / პროდუქტის PCV. კატისთვის სისხლის სავარაუდო მოცულობა 40-60 მლ/კგ-ია. ყველა PCV ერთსა და იმავე ერთეულში ჩასვით; მიზანი კლინიკური გაუმჯობესებაა და არა აუცილებლად ნორმალური ჰემატოკრიტი. [6]

შერჩეული გამოთვლითი მაგალითი: 4 კგ კატა, საწყისი PCV 10%, დასახული 20%, პროდუქტის PCV 60% და შეფასებისთვის 60 მლ/კგ იძლევა 40 მლ-ს: 4 × 60 × (20-10) / 60. ეს არის ერთჯერადი საწყისი შეფასება ვენაში (IV) გადასასხმელი კონკრეტული პროდუქტისთვის, არა ყველა კატისთვის დოზა. მიმდინარე სისხლდენა ან ჰემოლიზი მოსალოდნელ ზრდას შეამცირებს. [6]

სხვადასხვა ფორმულა შედეგს ზუსტად ვერ წინასწარმეტყველებს. 40 კატის რეტროსპექტიულ კვლევაში არც ერთი ფორმულა არ აღმოჩნდა მაღალი სიზუსტის მქონე. დასრულების შემდეგ შეაფასეთ კლინიკური ეფექტი და გაზომეთ PCV; მოულოდნელად მცირე პასუხისას განიხილეთ მიმდინარე დანაკარგი, ჰემოლიზი, განზავება ან გამოთვლის/პროდუქტის მონაცემების შეცდომა. [7]

5. აღება, ხაზი და გადასხმის სიჩქარე

ციტრატ-ფოსფატ-დექსტროზა-ადენინის ანტიკოაგულანტის, CPDA-1-ის გამოყენებისას გავრცელებული თანაფარდობაა 1 მლ ანტიკოაგულანტი 7 მლ აღებულ სისხლზე. მზა სისტემის ინსტრუქციას მიჰყევით; არასრულად შევსებულ ადამიანურ პარკში დარჩენილი მთელი ანტიკოაგულანტი მცირე კატის დონაციისთვის სწორი დოზა არ არის. ღია სისტემით აღებულ პროდუქტსა და დახურული სისტემის ბანკირებულ ერთეულს ერთნაირი შენახვის ვადა არ აქვს. [1]

გამოიყენეთ ცალკე ვენური ხაზი, სისხლისთვის განკუთვნილი ფილტრი და ამ პროდუქტისთვის დაშვებული ტუმბო ან შესაბამისი შპრიცის მოწყობილობა. იმავე ხაზში წამალი ან კალციუმის შემცველი ხსნარი არ შეურიოთ. რუტინული ანტიჰისტამინით წინასწარი მკურნალობა რეაქციის პრევენციის დამტკიცებული მეთოდი არ არის. [8]

თუ ზრდასრული მიმღების მდგომარეობა ნებას იძლევა, გამოქვეყნებული საწყისი საცდელი მოცულობაა 0.25 მლ/კგ IV 15 წუთის განმავლობაში, უშუალო დაკვირვებით. ეს უდრის 1 მლ/კგ/საათს მხოლოდ ამ საწყის მონაკვეთში. რეაქციის გარეშე დარჩენილი მოცულობის სიჩქარე თავიდან განსაზღვრეთ; საცდელი ეტაპის კარგად გადატანა შემდგომ უსაფრთხოებას არ იძლევა. [6]

საწყისი ნელი მონაკვეთი კლინიკურად გავრცელებული მიდგომაა; მისთვის უპირატესობის ძლიერი ვეტერინარული მტკიცებულება არ არსებობს. შოკი, ქრონიკული ანემია, გულისა და თირკმლის დაავადება ერთნაირ სიჩქარეს არ მოითხოვს. თუ პაციენტს ძალიან ნელი მიწოდება სჭირდება, ბანკთან დაგეგმეთ შესაფერისი ალიკვოტები: ოთახის ტემპერატურაზე მთელი ერთეულის ხანგრძლივად დატოვება გამოსავალი არ არის. [8]

ოთახის ტემპერატურაზე 4 საათზე მეტი დრო ბაქტერიული დაბინძურების რისკს ზრდის. გადასხმის გეგმა ამას ითვალისწინებდეს; შენახვის დრო და პირობები ცალკე აღირიცხოს. [1]

6. მონიტორინგი და შესაძლო რეაქცია

საწყისი პარამეტრები ჩაწერეთ სისხლის დაწყებამდე. პირველ 30-60 წუთში ISFM-ის რეკომენდაციით შემოწმება თავდაპირველად ყოველ 5 წუთში ტარდება. შეაფასეთ ტემპერატურა, პულსი, სუნთქვა/ძალისხმევა, წნევა და ცნობიერება; არასტაბილურ კატაში საჭიროა უწყვეტი ინსტრუმენტული მონიტორინგიც. [1]

ანაფილაქსიისას ეპინეფრინი დაუყოვნებლივი სამკურნალო საშუალებაა. 2026 წლის RECOVER რეკომენდაციით, ჰიპოტენზიის გარეშე ანაფილაქსიისას უპირატესია ადრეული კუნთშიდა შეყვანა; ჰიპოტენზიურ მძიმე შემთხვევაში კი მონიტორინგით ტიტრირებული უწყვეტი IV ინფუზია განიხილება IV ბოლუსის ნაცვლად. ეს სუსტი რეკომენდაციებია, ძალიან დაბალი ხარისხის მტკიცებულებით; კატაში პირდაპირი მონაცემები განსაკუთრებით მწირია. ანტიჰისტამინი და სტეროიდი ეპინეფრინს ვერ ჩაანაცვლებს. [10]

ყველა გაუარესება საბოლოოდ ტრანსფუზიულ რეაქციად არ დასტურდება. მსუბუქი, შეფასებული შემთხვევისას გაგრძელების გადაწყვეტილება განსხვავდება ანაფილაქსიისა და მძიმე ჰემოლიზისგან. 2025 წლის მრავალცენტრულმა კვლევამ გაუსვა ხაზი როგორც რეაქციების გამოტოვების, ისე დაუსაბუთებელი შეწყვეტით პროდუქტის დაკარგვის პრობლემას. ცნობიერ გადაწყვეტილებას სჭირდება პაციენტის ხელახალი შეფასება, არა ავტომატური გაგრძელება ან ავტომატური საბოლოო გადაყრა. [11]

7. დასრულება, დოკუმენტაცია და რეფერალი

ბარათში შეინახეთ პროდუქტის იდენტიფიკატორი, შეთავსების პასუხი, რეალურად მიღებული მოცულობა, დაწყება/დასრულება, ყველა შემოწმება და შესაძლო რეაქციის მართვა. მეთვალყურეობა დასრულების შემდეგაც გაგრძელდეს. პატრონს მიეცით რეაქციისა და ძირითადი დაავადების გაუარესების ნიშნები, დაბრუნების გზა და განმეორებითი სისხლის კვლევის კონკრეტული დრო. [8]

წინასწარი რეფერალი დაგეგმეთ, თუ არ არის შესაფერისი დონორი, შეთავსების კვლევა, უსაფრთხო პროდუქტი ან დაკვირვებისთვის საჭირო პერსონალი. ძაღლის სისხლის კატისთვის გადასხმა გამონაკლისი სამაშველო გადაწყვეტილებაა ყველა შესაბამისი ალტერნატივის ამოწურვის შემდეგ; ის კატის პროდუქტის რუტინული შემცვლელი არ არის და სპეციალისტთან შეთანხმებას მოითხოვს. [6]

წყაროები

1. Taylor S, Spada E, Callan MB, et al. 2021 ISFM Consensus Guidelines on the Collection and Administration of Blood and Blood Products in Cats. Journal of Feline Medicine and Surgery, 2021. https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/1098612X211007071

1. Cornell University, Animal Health Diagnostic Center. Blood types. eClinpath; გვერდზე განახლების თარიღი მითითებული არ არის, გადამოწმებულია 2026-11-03. https://eclinpath.com/hemostasis/transfusion-medicine/blood-types/

1. Barfield D, Adamantos S. Feline Blood Transfusions: A Pinker Shade of Pale. Journal of Feline Medicine and Surgery, 2011. გამოყენებულია პროდუქტის ფუნქციისა და დონორის მოცულობის შესახებ ნაწილი; მოძველებული შეთავსების/დაკვირვების წესები არ გადმოტანილა. https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1016/j.jfms.2010.11.006

1. Wardrop KJ, Birkenheuer A, Blais MC, et al. Update on Canine and Feline Blood Donor Screening for Blood-Borne Pathogens. ACVIM consensus statement, Journal of Veterinary Internal Medicine, 2016-01-25. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/jvim.13823

1. Cornell University, Animal Health Diagnostic Center. Cross-matching. eClinpath; გვერდზე განახლების თარიღი მითითებული არ არის, გადამოწმებულია 2026-11-03. https://eclinpath.com/hemostasis/transfusion-medicine/blood-type-incompatibility-testing/

1. Blois S; რეცენზენტი Carnevale J. Blood Transfusions in Dogs and Cats. Merck Veterinary Manual; სრული მიმოხილვა 2024-11, განახლება 2026-03. https://www.merckvetmanual.com/circulatory-system/blood-groups-and-blood-transfusions-in-dogs-and-cats/blood-transfusions-in-dogs-and-cats

1. Reed N, Espadas I, Lalor SM, Kisielewicz C. Assessment of five formulae to predict post-transfusion packed cell volume in cats. Journal of Feline Medicine and Surgery, 2014;16:651-656. https://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.1177/1098612X13517254?download=true

1. Davidow EB, Blois SL, Goy-Thollot I, et al. Association of Veterinary Hematology and Transfusion Medicine (AVHTM) Transfusion Reaction Small Animal Consensus Statement (TRACS) Part 2: Prevention and monitoring. Journal of Veterinary Emergency and Critical Care, 2021. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/vec.13045

1. Odunayo A, Nash KJ, Davidow EB, et al. Association of Veterinary Hematology and Transfusion Medicine (AVHTM) transfusion reaction small animal consensus statement (TRACS). Part 3: Diagnosis and treatment. Journal of Veterinary Emergency and Critical Care, 2021. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/vec.13043

1. Burkitt-Creedon JM, Mandell DC, Thawley VJ, et al. RECOVER Guidelines: First Aid. Evidence, Treatment Recommendations, Knowledge Gap Analysis, and Clinical Guidelines for Acute Allergy and Anaphylaxis in Dogs and Cats. Journal of Veterinary Emergency and Critical Care, 2026. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/vec.70137

1. Hall GBF, Birkbeck R, Brainard BM, et al. A Prospective Multicenter Observational Study Assessing Incidence and Risk Factors for Acute Transfusion Reactions in Cats. Journal of Veterinary Internal Medicine, 2025-09-29;39:e70246. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12477435/

გამოქვეყნებული პროფესიული მასალა. დამოუკიდებელი ვეტერინარული რეცენზია ჯერ არ ჩატარებულა.