ღვიძლის დაავადებები კატასა და ძაღლში: დიაგნოსტიკა და საწყისი მართვის არჩევა

კლინიკური ამოცანა

ღვიძლის დაავადების შეფასებისას ცალ-ცალკე უპასუხეთ სამ კითხვას: დაზიანებულია თუ არა ჰეპატოციტები, შეფერხებულია თუ არა ნაღვლის დინება და შემცირებულია თუ არა ღვიძლის ფუნქციური შესაძლებლობა. ფერმენტების აქტივობა ძირითადად დაზიანებას ან ინდუქციას ასახავს. მათი მაღალი მაჩვენებელი თავისთავად ღვიძლის უკმარისობას არ ნიშნავს; მძიმე დაზიანებისას ფერმენტები ზოგჯერ მხოლოდ მცირედ იმატებს. [1]

ეს გზამკვლევი დიაგნოსტიკურ გადაწყვეტილებებსა და საწყისი მართვის არჩევანს ეხება. პატრონისთვის განკუთვნილი ახსნა იხილეთ სტატიაში ღვიძლის დაავადებები კატებსა და ძაღლებში.

ანამნეზი და საწყისი მონაცემები

ზუსტად აღრიცხეთ ყველა პრეპარატი, დანამატი, შესაძლო მოწამვლა და მათი გამოყენების დრო. შეეკითხეთ პატრონს ობიან საკვებზე, ციკასზე, სოკოზე, წყალმცენარეებიან წყალსა და ადამიანისთვის განკუთვნილ წამლებზე წვდომის შესახებ. ცალკე შეაფასეთ ძაღლში ქსილიტოლი და კატაში პარაცეტამოლი. ღვიძლის დაზიანება შეიძლება იყოს როგორც დოზაზე დამოკიდებული, ისე იდიოსინკრაზიული, წინასწარ ძნელად პროგნოზირებადი რეაქცია. [8]

ძაღლში ხანგრძლივად მომატებული ფერმენტებისას შეაფასეთ ჯიში, ოჯახური ისტორია, საკვები, ქრონიკული მედიკაცია და სისტემური დაავადებები. ქრონიკული ჰეპატიტი შეიძლება აშკარა სიმპტომებამდე არსებობდეს. თუ კლინიკური ეჭვი მდგრადია, ბიოფსიის განსახილველად სიყვითლესა და ასციტს ნუ დაელოდებით. [2]

კატაში უმადობის ხანგრძლივობა, წონის კლება და საკვების ფაქტობრივი რაოდენობა ცალკე ჩაიწერეთ. ცხიმოვანი ღვიძლის დაავადება ხშირად სხვა დაავადების შედეგია. მხოლოდ ლიპიდოზის აღმოჩენით ძიება არ დაასრულოთ: მიზეზი შეიძლება იყოს პანკრეასის, ნაწლავის, სანაღვლე გზების ან სხვა სისტემის დაავადება. [5]

ფერმენტების სწორად წაკითხვა

მნიშვნელოვანია მატების დინამიკა და სახეობისთვის, ასაკისა და ლაბორატორიისთვის შესაბამისი საცნობარო ინტერვალი. კნუტისა და ლეკვის შედეგები ზრდასრულის ინტერვალებით მექანიკურად არ შეაფასოთ. ფერმენტის შემცირება კლინიკურ გაუმჯობესებასა და ფუნქციურ მონაცემებს შეადარეთ. [1]

ფუნქციური შეფასება და ნიმუშის ხარისხი

სიყვითლისას განასხვავეთ ბილირუბინის მომატებული წარმოქმნა, მათ შორის ჰემოლიზი, ღვიძლის მიერ მისი დამუშავების დარღვევა და ნაღვლის დინების შეფერხება. პირდაპირი და არაპირდაპირი ფრაქციების შეფარდება მიზეზს ერთმნიშვნელოვნად ვერ ადგენს. ჰემოლიზსა და ქოლესტაზს თანაარსებობაც შეუძლია; სისხლის საერთო ანალიზი, ნაცხი და დანარჩენი მონაცემები ერთად შეაფასეთ. [10]

ფუნქციური შეფასება მოიცავს ალბუმინს, გლუკოზას, შარდოვანას, ქოლესტერინსა და შედედების მონაცემებსაც. ძაღლის ქრონიკულ ჰეპატიტში ალბუმინის შემცირება ხშირად გვიანი ცვლილებაა, ჰიპოგლიკემია კი უფრო მეტად მწვავე უკმარისობას ახლავს. ერთი ნორმალური მაჩვენებელი ადრეულ დაავადებას არ გამორიცხავს. [2]

ნაღვლის მჟავები შეიძლება სასარგებლო იყოს ფუნქციური დარღვევისა და პორტოსისტემური სისხლძარღვოვანი ანომალიის შეფასებისას. ქოლესტაზით გამოწვეული სიყვითლისას მათი გაზომვა ფუნქციასა და შუნტზე დამატებით სანდო პასუხს ვერ გვაძლევს. არაიქტერულ პაციენტში წყვილი ნიმუშის აღებისას დაიცავით ლაბორატორიის კვებისა და აღების ინსტრუქცია; ცუდმა კვებამ, მალაბსორბციამ და ტრანზიტის ცვლილებამ პასუხი შეიძლება შეცვალოს. [3]

ამიაკის ნიმუში სწრაფად ფუჭდება: წინასწარ შეუთანხმდით ლაბორატორიას, სისხლი დროულად გამოყავით უჯრედებისგან და დაიცავით ცივი ჯაჭვი. შენახვით გამოწვეული მატება ნამდვილ ჰიპერამონიემიად არ ჩათვალოთ. [3]

ულტრაბგერა, ნაღვლის გზები და ბიოფსია

ულტრაბგერით შეაფასეთ ღვიძლის ზომა და სტრუქტურა, ნაღვლის ბუშტი და სადინრები, კარის ვენა, პანკრეასი, ლიმფური კვანძები და თავისუფალი სითხე. კვლევა ადგენს შემდგომი ნიმუშის აღებისა და ქირურგიული შეფასების მიმართულებას. ნორმალური სურათი ჰეპატიტს ან კატაში ქოლანგიტს არ გამორიცხავს; ექოგენურობა კი თავისთავად ცხიმოვან და გლიკოგენურ ვაკუოლიზაციას ვერ განასხვავებს. [4]

ნაღვლის გარეღვიძლისმიერი ობსტრუქცია, ბუშტის შესაძლო გახეთქვა ან ნაღვლოვანი პერიტონიტი დროულ ქირურგიულ კონსულტაციას მოითხოვს. გამოსახულებას კლინიკურ გაუარესებასა და ლაბორატორიულ მონაცემებთან ერთად მიუდექით. სისხლძარღვოვანი ანომალიის დეტალური დაგეგმვისთვის სპეციალიზებულ ცენტრში კომპიუტერული ტომოგრაფიული ანგიოგრაფია შეიძლება გახდეს საჭირო. [4]

ძაღლის ქრონიკული ჰეპატიტის დასადასტურებლად საჭიროა ხარისხიანი ჰისტოლოგია. ბიოფსიამდე შეაფასეთ სისხლდენის რისკი; წინასწარ დაგეგმეთ სხვადასხვა წილიდან სათანადო ნიმუშების აღება, ჰისტოლოგია და სპილენძის რაოდენობრივი განსაზღვრა. ციტოლოგია ქრონიკული ანთებისა და ფიბროზის შესაფასებლად სრულფასოვან ბიოფსიას ვერ ცვლის. [2]

მიზეზზე მორგებული მართვა

დოზები ვეტერინარისთვისაა. ამ ცხრილით ცხოველს წამალი თავად არ მისცეთ.

ქოლანგიტის სხვადასხვა ფორმის მკურნალობის შესახებ მონაცემები შეზღუდულია. კონკრეტული ანტიბიოტიკი კულტურას, მგრძნობელობასა და კლინიკურ სიმძიმეს მოარგეთ; ინფექციის დაუზუსტებელი რისკი ხანგრძლივი ემპირიული მკურნალობის საკმარისი საფუძველი არ არის. სანაღვლე გზების ობსტრუქციისას მხოლოდ წამალი მექანიკურ დაბრკოლებას ვერ მოხსნის. [6]

კვება და გართულებები

ლიპიდოზიან კატაში ენტერალური კვების გზა, სამიზნე ენერგია და გაზრდის ტემპი პაციენტის მდგომარეობას მოარგეთ. ხანგრძლივი შიმშილის შემდეგ კვების განახლებისას კონტროლდება ფოსფორი, კალიუმი, მაგნიუმი და გლუკოზა. საჭიროებისას კვებითი ზონდი დროულად დაგეგმეთ. [5]

ღვიძლისმიერი ენცეფალოპათიისას მოძებნეთ გამამწვავებელი ფაქტორები, მათ შორის კუჭ-ნაწლავიდან სისხლდენა, ყაბზობა, ინფექცია, დეჰიდრატაცია და ელექტროლიტური დარღვევა. მკურნალობის პასუხი ნევროლოგიური მდგომარეობითაც შეაფასეთ. ცილის უკიდურესი შეზღუდვით კუნთოვანი მასის დაკარგვა შეიძლება გაღრმავდეს; კვება ამტანობასა და ძირითად დაავადებას მოარგეთ. [7]

მონიტორინგი და მკურნალობის გადახედვა

ჰეპატოტოქსიკურობის ეჭვისას შეწყვიტეთ სავარაუდო გამომწვევთან შემდგომი კონტაქტი და გადაამოწმეთ ყველა დანიშნულება. ჩანაწერში დააფიქსირეთ ექსპოზიცია, დრო, განმეორებითი ფერმენტები, ბილირუბინი და კლინიკური ცვლილებები. ხელახალი საცდელი ექსპოზიცია დიაგნოზის დასამტკიცებლად დაუშვებელი რისკი შეიძლება იყოს. [8]

ქოლანგიტიან კატაში გაუმჯობესება შეაფასეთ მადით, წონით, აქტივობით, სიყვითლის დინამიკითა და ანალიზებით. განმეორებითი ღებინება, კვების შეუძლებლობა ან გაუარესება მოითხოვს ობსტრუქციის, თანმხლები დაავადებისა და მკურნალობის შეუსაბამობის ხელახალ შეფასებას. პროგნოზი დაავადების ფორმასა და გართულებებზეა დამოკიდებული, ერთი ფერმენტის მაჩვენებელზე დაყრდნობით მას ნუ განსაზღვრავთ. [9]